«میزگرد تغذیه» درباره سارا ابراهیمی با حضور دکترمحمدرضا وفا متخصص تغذیه و دکتر محمدرضا مهاجر تهرانی فوق تخصص غدد
کم‌اشتهایی و تغییر ذائقه بعد از سرطان تیروئید
1 مهر 1399 ساعت: 20:7



یکی از علائم بارز در بیشتر سرطان‌ها، کاهش وزن ناگهانی و بدون علت قابل‌تشخیص از سوی بیمار است. البته با شروع درمان و مصرف برخی از داروهای کورتونی، بعضی از بیماران بعد از درمان اضافه وزن هم پیدا می‌کنند.
 معمولا درمان سرطان همواره با عوارضی همراه است که ممکن است تا مدت‌ها بعد از درمان، شیوه زندگی بیمار را تحت تاثیر قرار دهد. درست مثل خانم ابراهیمی که کاهش وزن 17 کیلوگرمی را قبل از درمان تجربه کرده و حالا بعد از درمان سرطان، هر چه تلاش می‌کند، وزنش بیش از 3 کیلوگرم بالا نرفته است. این درحالی است که اشتهایش کمتر شده و ذائقه‌اش هم تغییر کرده است. این هفته «میزگرد تغذیه» به رژیم غذایی خانم ابراهیمی 35 ساله اختصاص دارد که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.

خانم ابراهیمی که بعد از درمان بیماری‌اش دچار کم‌اشتهایی شده می‌گوید:
در 24 ساعت اگر غذا نخورم، گرسنه نمی‌شوم!

: خانم ابراهیمی! لطفا توضیح دهید چه مدتی است که مبتلا به سرطان شدید و از درمان‌تان می‌گذرد؟

حدود 6 ماه پیش خیلی اتفاقی متوجه شدم که یک توده در گردنم هست و بعد از آزمایش‌های مختلف، تشخیص پزشکم سرطان تیروئید یا سرطان پاپیلاری بود. من اسفند ماه جراحی کردم و تیروئیدم را برداشتم. بعد از آن یک جلسه یددرمانی باید انجام می‌دادم که در خرداد ماه یددرمانی‌ام انجام شد و بعد از یددرمانی اسکن فول بادی انجام دادم که خدا را شکر مشکلی نداشتم و این اسکن را باید آذرماه هم انجام دهم.

: قبل از جراحی تیروئید، وزن‌تان چقدر بود؟

وزن من از حدود یک سال قبل از جراحی به تدریج کم می‌شد ولی نمی‌دانستم علتش چیست! وزنم 59 کیلوگرم بود و قبل از عمل 17 کیلوگرم وزنم پایین آمد. بعد از جراحی و بعد از یددرمانی تصور می‌کردم، می‌توانم کاهش وزنم را جبران کنم ولی با گذشت 6 ماه بعد از جراحی تنها 3 کیلوگرم وزنم بالا رفته درصورتی که غذاهای پرکالری می‌خورم تا وزن از دست رفته‌ام، جبران شود ولی هنوز به وزن قبلی‌ام برنگشته‌ام.

: بعد از یددرمانی اشتهایتان بیشتر شده یا کمتر؟

بعد از یددرمانی کم‌اشتها شدم و اگر در 24 ساعت چیزی نخورم، احساس گرسنگی نمی‌کنم اما با این وجود غذا می‌خورم که وزنم بالا برود. علاوه بر آن، من قبل از یددرمانی علاقه زیادی به شکلات، بستنی و کیک داشتم ولی الان یک تکه کوچک کیک که می‌خورم، دلم را می‌زند و حتی وقتی به کیک نگاه می‌کنم، حالت تهوع می‌گیرم. کلا خوردن شکر و مواد خوراکی شیرین باعث می‌شود حالت تهوع پیدا کنم.

: آیا تغییر ذائقه‌ای که از آن صحبت کردید، فقط مربوط به شیرینی‌جات است؟

نه، من قبلا سبزیجاتی مانند کدو، بامیه و فلفل دلمه‌ای را دوست نداشتم ولی در حال حاضر، تمایلم به سبزیجات بیشتر شده و دوست دارم انواع سالادها را بخورم. همچنین ذائقه‌ام بیشتر به سمت شوری رفته و احساس می‌کنم، همه چیز بی‌نمک است. قبلا من به برخی از مواد غذایی جدید حساسیت داشتم ولی الان این حساسیت خیلی بیشتر شده است. مثلا من قبلا به راحتی فلفل‌هالوپینو می‌خوردم ولی چند روز پیش با خوردن فلفل ‌هالوپینو، خارش شدید پیدا کردم. در مورد خوردن بادمجان هم تجربه مشابه‌ای داشتم و با خوردن خورش بادمجان بدنم دچار خارش شدید شد که البته بعد از چند ساعت خوب می‌شود. قبلا تنقلات خیلی دوست داشتم ولی الان علاقه‌ای ندارم.

: آیا داروی خاصی مصرف می‌کنید؟

بله، من قرص لووتیروکسین مصرف می‌کنم. مشکل اساسی این بود که به خاطر یددرمانی یک ماه مصرف قرص را باید قطع می‌کردم. بعد یددرمانی دوباره شروع کردم. برای اسکن کل بدن هم باید قرص لووتیروکسین را قطع می‌کردم. همین قطع و وصل کردن لووتیروکسین هم به شدت روی اشتها و هم روی ریزش مویم تاثیر گذاشته است.

: آیا داروی مکمل هم مصرف می‌کنید؟

بله، به دلیل ضعف و بی‌حالی که داشتم، از پزشکم مشورت گرفتم و ایشان گفتند که مصرف مکمل مانعی ندارد.
مهدیه آقازمانی

نگاه متخصص تغذیه
تاکید دکتر محمدرضا وفا به سوژه «میزگرد تغذیه»
برای افزایش وزن، در هر وعده کالری زیادی دریافت نکنید!

با توجه به اینکه خانم ابراهیمی 17 کیلوگرم کاهش وزن داشتند، مسلما علاوه بر بافت چربی، بافت ماهیچه‌ای هم از دست داده‌اند. کمبود اشتها و تغییر ذائقه هم می‌تواند به خاطر عوارض جراحی و یددرمانی باشد و هم اینکه کاهش وزن زیاد و ناگهانی از نظر روان شناختی روی انتخاب و مصرف غذا تاثیر دارد. ترس از بیماری سرطان بر اشتهای بیماران تاثیر می‌گذارد علاوه بر آن، چون کالری زیاد در تمام بیماری‌های سرطانی عامل خطر بزرگی است، آنها را نسبت به خوردن غذاهای کم‌کالری بیشتر هدایت می‌کند. مهم‌تر آنکه بسیاری از عوارض بعد از سرطان، ریشه روان‌شناختی دارد. بنابراین، ورزش کمک می‌کند تا بافت ماهیچه‌ای از دست رفته، دوباره احیا شود.

خانم ابراهیمی با توجه به سن‌شان، برای وزن‌گیری چند کار مهم را لازم است که انجام دهند؛ در وهله اول باید به کمک دستگاه، ترکیب بدنشان را مشخص کنند و بعد از آن، حتما لازم است برای افزایش وزن، ورزش کنند تا کالری را به بافت ماهیچه‌ای برگردانند و فقط چربی به بدنشان اضافه نشود. اگر به منظور افزایش وزن، بی‌رویه غذا بخورند، به جای بافت ماهیچه‌ای که از دست داده‌اند، بافت چربی در بدن بیشتر می‌شود و بافت چربی التهاب را در بدن زیاد می‌کند و ممکن است بیماری‌های دیگر مثل بیماری‌های متابولیک در بدنشان عود کند. بنابراین، بسیار مهم است که مصرف سبزی و صیفی را به عنوان آنتی‌اکسیدان در برنامه غذایی روزانه‌شان بگنجانند و اینکه میوه و سبزیجات هم تازه و سالم باشد. از مصرف غذای پروسس‌شده و چربی اشباع و روغن‌های هیدروژنه نباتی، کره، غذای کنسروی، بپرهیزند و مصرف قند و شکر را محدود کنند. قند طبیعی مثل خرما، کشمش و انجیر مصرف کنند و غذای مانده نخورند.

ورزش‌های سبک مثل پیاده روی حتی در منزل می‌تواند شروع خوبی باشد و با توجه به شرایط جسمانی خانم ابراهیمی، اصلا ورزش‌های سنگین مناسب نیست. بهتر است، اول از ورزش‌های سبک و مفرح شروع کنند و بعد زیر نظر متخصص طب ورزش، ورزش‌های کششی و قدرتی از مدت کم به زیاد انجام دهند. شنای استرالیایی، پای ضربدری، پای قایقی حرکات مناسبی هستند و بهتر است، پای موازی روی شکم و باسن انجام دهند و برای بالاتنه شنای استرالیایی کتف و بازو و سر و سینه را تکرار کنند. نکته مهم این است که حرکت‌های ورزشی باید درست و اصولی باشد و اضافه وزن حتما باید با ورزش انجام شود که مطمئن باشیم بافت ماهیچه‌ای برمی‌گردد.

به علاوه، در مورد بی‌اشتهایی باید یادآور شوم که اصلا نباید روی مقدار غذا تمرکز کرد و حتما باید وعده‌های غذایی را زیاد کرده و مقدار غذا را کم کنند. حتی اگر شده 10 تا 12 وعده غذا و میان‌وعده در روز ولی به مقادیر کم اما از تمام گروه‌های اصلی غذایی مصرف شود. در این میان، برای اینکه دانسیته انرژی را زیاد کنند از روغن‌های گیاهی مثل ذرت، زیتون، کانولا، کنجد و آفتابگردان به شکل طبیعی روی ماکارونی و برنج مصرف کنند. نکته‌ای که باید خانم ابراهیمی به آن توجه داشته باشد این است که در هر وعده غذایی نباید کالری زیاد بگیرند زیرا کالری زیاد، التهاب ایجاد کند.

برای اینکه اشتهایشان بیشتر شود، طعم و مزه‌ای که دوست دارند را به غذا اضافه کنند، آبلیموی تازه و طعم‌دهنده‌های طبیعی با طعم ترش اگر دوست دارند در غذایشان بریزند. همچنین باید غذاها تازه نرم و گرم باشد که به جویدن زیاد نیاز نداشته باشد زیرا هر چه جویدن زیاد باشد اشتها بیشتر تحت تاثیر قرار می‌گیرد. غذا حتما باید تازه، نرم و گرم باشد و به هیچ عنوان نگران مقدار غذا در هر وعده غذایی نباشند و هر جا سیر شدند، غذا خوردن را کنار بگذارند و دوباره چند ساعت بعد وعده بعدی را شروع کنند. تغییر ذائقه نیز طبیعی بوده و عوارض دارو است. البته ذهن مثبت هم مهم است و اگر مدام به خودمان بگوییم که نمی‌توانم بخورم، این جمله در ذهن حک می‌شود.

نگاه فوق تخصص غدد
ریزش مو فقط به علت اختلالات تیروئیدی نیست!

سرطان تیروئید جزو سرطان‌هایی است که به خوبی درمان می‌شود و بیماران در اغلب مواقع طول عمر طبیعی پیدا می‌کنند.
اگر تشخیص بیماری به موقع و درمان آن که جراحی و بعد ید رادیواکتیو است را در زمان مناسب انجام دهند، بیماران می‌توانند زندگی طولانی بدون مشکل داشته باشند.

فقط باید به فواصل منظم آزمایش‌های تیروئید را انجام دهند و میزان آیتم‌های تیروئید یعنی تی اچ اس توسط فوق تخصص غدد تنظیم شود.

در برخی مواقع اگر دوز لووتیروکسین تنظیم نباشد مثلا اگر کم باشد، به صورت ضعف و بی‌حالی، خستگی، اضافه وزن، اختلالات عادت ماهانه و ریزش مو خودش را نشان می‌دهد.

اگر دوز دارو زیادتر باشد، به صورت کاهش وزن، تپش قلب، عصبانیت و باز هم ریزش موها ظاهر می‌شود.

بنابراین، بسیاری از این علائم با تنظیم دوز دارو برمبنای آزمایش‌های بیمار تنظیم می‌شود. از آنجایی که بیماران در روند درمان، ید رادیواکتیو دریافت می‌کنند و این ید توسط غدد بزاقی مقداری جذب می‌شود، ترشح غدد بزاقی کاهش پیدا می‌کند و ممکن است دهان فرد خشک شود و احساس اختلال در حس چشایی ایجاد شود. البته این علائم، با گذشت زمان معمولا برطرف می‌شود.

استفاده از مواد غذایی که حس چشایی را تحریک می‌کند مثل آبنبات ترش ممکن است بتواند در این زمینه کمک کند.
خوردن مولتی‌ویتامین یا دارو‌های مکمل هم برای این بیمار مانعی ندارد ولی باید آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های تیروئید را به فواصل منظم انجام دهند. به علاوه، حتما آزمایش‌های هورمونی را انجام دهند که دوز دارو برایشان تنظیم شود.

خیلی مواقع علائمی مثل ریزش مو غیراختصاصی است و فقط به خاطر مشکل تیروئید نیست. ما برای ریزش مو، آزمایش‌هایی را درخواست می‌کنیم و براساس آن تصمیم می‌گیریم که چه دارویی به بیمار تجویز کنیم زیرا ممکن است بیمار کم‌خون باشد یا میزان هورمون مردانه مثل تستوسترون و آندوژن‌ها در بدنش بالا باشد که در این صورت، بیمار ممکن است دچار ریزش مو و جوش صورت و رشد موی زائد در صورت شود.

قطع کردن داروی لووتیروکسین همین علائمی که خانم ابراهیمی اشاره کردند را می‌تواند به دنبال داشته باشد.

در برخی مواقع برای افرادی که حساس هستند یا سن‌شان بالاست، می‌توان از آمپول‌هایی استفاده کرد که باعث تحریک جذب ید رادیواکتیو توسط بافت یا سلول‌های باقیمانده شود و نیازی به قطع لووتیروکسین نباشد. البته باید متذکر شوم، به ندرت این کار انجام می‌شود ولی نکته مهم این است که این علائم به مرور زمان برطرف می‌‌شود.
دکتر محمدرضا مهاجر تهرانی
استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران
دیدگاه کاربران

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد

طراحی و اجرا توسط: هیاهو