عفونت قارچی، مزاحمی پردردسر
24 شهریور 1399 ساعت: 21:6



 میزگرد «سلامت» درباره عفونت‌‌های قارچی با حضور دکتر مجتبی امیری متخصص پوست و دکتر بابک ساعدی متخصص گوش و حلق و بینی و دکتر مریم کاشانیان متخصص زنان و زایمان و دکتر فاطمه عبدی متخصص چشم‌پزشکی
عفونت‌‌های قارچی جزو شایع‌ترین بیماری‌ها به‌خصوص در فصل تابستان هستند و شنا یکی از مهم‌ترین عوامل زمینه‌ساز آن است. این بیماری که در نتیجه رشد و تکثیر قارچ‌های مختلف ایجاد می‌شود، می‌تواند با علائمی در اندام‌هایی نظیر پوست، چشم و... همراه باشد. گاه روند درمان طولانی را می‌طلبد و در صورت مجاورت مداوم با قارچ، مشکل بهبود نمی‌یابد.

شیوع این بیماری موجب شد تا در این شماره به پرسش یکی از خوانندگان سلامت بپردازیم: «خانمی 29 ساله هستم که از حدود 4 ماه پیش دچار لکه‌های تیره‌ای روی پوست کشاله ران شده‌ام. با مراجعه به پزشک تشخیص عفونت قارچی داده شد و دو دوره دارو مصرف کردم اما لکه‌ها باقی است. برای بهبود چه باید بکنم؟ آیا مصرف دارو می‌تواند تاثیری در بارداری داشته ‌باشد؟»
مریم‌سادات کاظمی

نگاه متخصص پوست:
عفونت قارچی پوست، طیف گسترده‌ی بیماری‌ها را شامل می‌شود؟

: آقای دکتر، قارچ‌ها زمینه‌ساز مشکلات مختلفی برای سلامتی هستند. لطفا در مورد ماهیت این موجودات توضیح بدهید.
قارچ‌ها دسته‌ای از موجودات زنده هستند که در محیط اطراف ما وجود دارند. بعضی از قارچ‌ها مفید هستند و بعضی دیگر می‌توانند زمینه ابتلا به بیماری‌ها را ایجاد کنند. گونه‌ای از قارچ‌ها حالت مخمر دارند و به‌صورت طبیعی در قسمت‌های مختلف حتی روی سطح بدن انسان زندگی می‌کنند. این قارچ‌ها هیچ ضرری ندارند اما تحت‌تاثیر شرایطی فعال شده و باعث ایجاد التهاب و تغییر رنگ پوست می‌شوند. معمولا بی‌خطرند، مسری نیستند و پاسخ به درمان خوبی دارند.

دسته‌‌ی دیگر قارچ‌ها، درماتوفیت نام دارند. این قارچ‌ها به پوست انسان تمایل دارند، قدرت سرایت بالا دارند و می‌توانند از خاک، حیوانات و انسان‌های دیگر منتقل شوند و نیاز به درمان‌های جدی را می‌طلبند.

گونه‌ای از قارچ‌ها نیز عمقی هستند و در کسانی که ضعف سیستم ایمنی دارند، ممکن است در لایه‌های عمیق پوست نفوذ کرده و عامل عفونت شوند و مشکلات جدی سلامت را درپی خواهند داشت. «عفونت قارچی موکور» در این افراد بسیار خطرناک و کشنده است و درمان مشکلی دارد. بنابراین اصطلاح عفونت قارچی طیف گسترده‌ای از یک بیماری خفیف تا بیماری شدید و گاه کشنده را دربر‌می‌گیرد.

: کدام عفونت‌های قارچی‌ پوست مسری نیستند و به‌خوبی درمان می‌شوند؟

از اشکال خفیف عفونت‌های قارچی می‌توان به بیماری «تیناورسیکالر» اشاره کرد. مخمر «مالاسزیا فورفور» به‌طور طبیعی روی پوست وجود دارد و در افراد با چربی یا رطوبت زیاد پوست می‌تواند باعث ایجاد لکه‌های پوستی شود. این عفونت قابل سرایت به دیگران نیست، به‌ کمک درمان موضعی یا گاه خوراکی بهبود می‌یابد و لکه نیز باقی نمی‌ماند.

عفونت قارچی «درماتیت سبورئیک» نیز بیماری دیگری است که مخمر مالاسزیا فورفور می‌تواند در نواحی چرب پوست مانند سر، ابرو، ریش، وسط سینه و زیربغل فعال شده و باعث التهاب، قرمزی، پوسته‌ریزی و خارش شود. این بیماری نیز مسری نیست و از طریق درمان دارویی به‌خوبی کنترل می‌شود.

از دسته‌ی مخمرها می‌توان به عفونت «کاندیدا» اشاره کرد که در نوزادان و شیرخواران با عنوان برفک شناخته‌ می‌شود. قارچ کاندیدا به‌صورت مخمر روی پوست وجود دارد و در قسمت‌هایی مانند چین‌های بدن، زیر انگشتر و در دهان نوزادان که رطوبت زیاد است، عفونت قارچی ایجاد می‌کند. این مشکل با اصلاح زمینه و درمان دارویی کاملا قابل کنترل است.

: قارچ‌های درماتوفیت زمینه‌ساز چه بیماری‌هایی هستند؟

قارچ‌های درماتوفیت به پوست انسان تمایل دارند، بسیار مسری هستند و می‌توانند از خاک، حیوانات به‌خصوص سگ و گربه و انسان‌های دیگر منتقل شوند. ابتلا به این قارچ‌ها به درمان‌های جدی نیاز دارد.

عفونت‌های درماتوفیت ممکن است در سر باعث کچلی شود و به‌خصوص در سنین قبل از بلوغ بروز پیدا ‌کند. در صورت عدم درمان به‌موقع ممکن است عامل ریزش دائمی موها در آن قسمت باشد. عفونت می‌تواند در تمام قسمت‌های بدن به‌خصوص تنه، کشاله ران و پاها ایجاد شده و با پوسته‌ریزی و قرمزی پوست همراه باشد.

گاه عفونت به ناخن‌ها می‌رسد و زمینه‌ساز بدشکلی، تغییر حالت، زردشدن و ضخیم‌شدن ناخن به‌خصوص در انگشت شست دست و انگشتان پاها شود. درمان قارچ ناخن تقریبا مشکل است و گاه نیاز به برداشتن ناخن در کنار درمان دارویی خواهد بود. البته گاه بیماری با یک دوره درمان ضدقارچ خوراکی نیز بهبود می‌یابد. به‌طور کلی عفونت درماتوفیت به‌سرعت گسترش پیدا می‌کند و نیاز به درمان فوری و مناسب دارد.

: افراد مبتلا به ضعف سیستم ایمنی در معرض چه نوع عفونت‌های قارچی هستند؟

از دیگر عفونت‌های قارچی باید به عفونت‌های عمقی اشاره کرد. این بیماری در افراد سالم به‌ندرت پیش می‌آید و دیابت، ضعف سیستم ایمنی، مصرف داروهای سرکوب‌کننده ایمنی عوامل زمینه‌ساز عفونت عمقی هستند. البته گاه طی بروز حادثه، ذرات آلوده مانند شن و ماسه، اجسام و... به بافت‌های عمقی عضله و چربی نفوذ پیدا می‌کند. در چنین مواردی نیاز به تخلیه عفونت در کنار مصرف آنتی‌بیوتیک قوی خواهد بود زیرا به‌شدت خطرناک و تهدیدکننده حیات است.

: آیا ممکن است عفونت قارچی مقاوم به درمان باشد و فرد مدت‌های طولانی از این مشکل رنج ببرد؟

آنچه در مورد عفونت‌های قارچی به‌عنوان عدم پاسخ به درمان ذکر می‌شود، ممکن است ناشی از درمان نامناسب یا رفع نشدن عامل زمینه‌ای باشد. در چنین مواردی طبیعتا درمان دارویی موثر نخواهد بود. به‌عنوان مثال، اگر بیمار به رعایت بهداشت فردی اهمیت ندهد و چربی روی پوست باقی بماند، قارچ زمینه رشد و تکثیر دارد و بدیهی است که با مصرف دارو بهبود نمی‌یابد. مرطوب ماندن پوست در چین‌های بدن، تعریق مداوم پوست پا در کفش و... نیز دائم محیط مناسب برای فعالیت قارچ را فراهم می‌کند. پس نکته بسیار مهم اینکه در کنار درمان دارویی توجه به رفع عامل زمینه‌ای حتما ضروری خواهد بود.

: آیا پوست پس از درمان عفونت به حالت طبیعی برمی‌گردد؟

بله، با رعایت اصول بهداشت فردی و درمان مناسب، تغییر رنگ پوست ناشی از عفونت قارچی بهبود می‌یابد و پوست به وضعیت طبیعی برمی‌گردد.

: افرادی که به عفونت قارچی مبتلا هستند، چه مراقبت‌هایی را باید برای پیشگیری از ابتلای دیگر اعضای خانواده رعایت کنند؟

قارچ‌ها از طریق اسپور یا هاگ تکثیر می‌یابند و عملکردی شبیه گرده‌افشانی گیاهان دارند، بنابراین از طریق تماس با اجسام، خیلی سریع منتقل می‌شوند. بیمار مبتلا به عفونت قارچی باید مراقب باشد تا لباس‌هایش با دیگر اعضای خانواده شسته نشود و از استفاده مشترک کفش، دمپایی، جوراب و سایر وسایلی که در تماس مستقیم با پوست آلوده است، پرهیز گردد. بوسیدن و در آغوش‌گرفتن نیز اگر منجر به تماس با پوست آلوده شود، می‌تواند عامل انتقال باشد.
دکتر مجتبی امیری/ استادیار دانشگاه

نگاه متخصص زنان و زایمان:
عفونت قارچی بیماری شایعی در بین بانوان است

عفونت‌های قارچی یکی از رایج‌ترین علل سوزش و خارش در نواحی تناسلی خانم‌هاست که ناشی از التهاب در واژن و ولو (بخش خارجی سیستم تناسلی) است. قارچ کاندیدا آلبیکنس مهم‌ترین قارچ در بروز این عفونت‌هاست.

خانم‌ها معمولا با ناراحتی از سوزش و خارش به پزشک مراجعه می‌کنند که پس از معاینه، التهاب و قرمزی در واژن‌شان دیده می‌شود. بعضی از خانم‌ها ممکن است دچار ترشحاتی باشند که غالبا سفید پنیری‌شکل است اما پس از ابتلا به عفونت قارچی بروز هر نوع ترشح حتی رقیق نیز دور از انتظار نیست. گاهی اوقات عفونت قارچی باعث سوزش ادرار به‌دلیل تحریک نواحی اطراف مجاری ادرار نیز می‌شود. ایجاد بوی نامطبوع نیز می‌تواند گاها نشان‌دهنده ابتلا به عفونت قارچی باشد. البته گروهی از خانم‌ها نیز دچار عفونت‌های قارچی گسترده در نواحی تناسلی هستند اما علائم خاصی ندارند.

عوامل زمینه‌ساز ابتلا به عفونت قارچی

ناحیه تناسلی خانم‌ها گرم و مرطوب است و قارچ‌ها زمینه‌ی رشد و تکثیر پیدا می‌کنند. این وضعیت آنقدر در خانم‌ها شایع است که وقتی اسپور وارد بدن شود، باقی می‌ماند و حتی یکی از میکروب‌های فلور واژن محسوب می‌شود. تعداد کم این قارچ‌ها در ناحیه تناسلی مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما اگر تحت ‌تاثیر شرایط، رشد و تکثیر زیاد داشته ‌باشند، عامل عفونت قارچی خواهند بود.

برخی عوامل، خانم‌ها را مستعد ابتلا به عفونت قارچی می‌کند. محیط گرم و مرطوب یکی از این عوامل است و به‌ این دلیل در فصل تابستان، بیشتر دیده می‌شود. همچنین خانم‌های مبتلا به دیابت، افرادی که به دلیل بیماری‌های زمینه‌ای از داروهای کورتیکواستروئیدی استفاده می‌کنند یا ضعف سیستم ایمنی دارند نیز بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند. مصرف آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف به هر علتی نیز زمینه بروز عفونت‌های قارچی را تسهیل می‌کند. بارداری و مصرف قرص‌های جلوگیری از بارداری نیز در بروز عفونت قارچی نقش دارند و حتی ممکن است خانم تا پایان بارداری دچار این مشکل باشد.

دستورات بهداشتی که خانم‌ها باید رعایت کنند

 عدم‌استفاده از آنتی‌بیوتیک بدون دلیل طبی و خودسرانه
 پرهیز از پوشیدن لباس زیر تنگ
 خشک‌ نگه‌داشتن بدن و در صورت تعریق زیاد استفاده از باد خنک سشوار پس از سرویس بهداشتی
 انتخاب لباس زیر با جنس پنبه‌ای و نخی
یکی از مشکلات مرتبط با عفونت قارچی، عود مکرر بیماری است زیرا اسپور قارچ به‌‌طور نهفته در بدن باقی می‌ماند و اگر شرایط زمینه‌ساز مانند رطوبت فراوان، بارداری و... وجود داشته ‌باشد، دوباره علائم ظاهر می‌شود.

تشخیص و درمان عفونت قارچی

تشخیص عفونت قارچی معمولا از طریق معاینه خواهد بود ولی گاهی هم ممکن است به بررسی میکروسکوپی نیاز باشد. در مواردی که عفونت قارچی مکرر عود کند و به‌ درمان‌های معمول پاسخ ندهد، کشت قارچ ضروری به ‌نظر می‌رسد تا مشخص شود که انواع قارچ‌های دیگر وجود نداشته ‌باشد.

درمان‌های متنوعی برای بهبود عفونت قارچی وجود دارد که موثر هستند، اما گاه ممکن است به تعویض دارو نیاز باشد. گرچه تاکید می‌شود عفونت قارچی جزء بیماری‌های مقاربتی نیست، اما امکان انتقال از طریق رابطه‌ زناشویی وجود دارد و در موارد مقاوم به درمان، لازم است وضعیت سلامتی همسر از این نظر نیز بررسی گردد.

همچنین بهتر است به دیگر عوامل زمینه‌‌ساز مانند دیابت نیز توجه گردد و نیاز به ادامه‌ درمان برای مدت طولانی الزامی است.

گاه مصرف داروهای ضدقارچ خوراکی موثر خواهد بود زیرا ممکن است سیستم گوارش در عود مکرر نقش داشته‌ باشد.
داروهای عفونت قارچی در دوران بارداری نیز قابل مصرف هستند و خطری ندارند.
دکتر مریم کاشانیان/ استاد دانشگاه علوم پزشکی ایران

نگاه متخصص گوش و حلق و بینی
خشک‌کردن گوش‌ها پس از شنا در پیشگیری از عفونت قارچی گوش نقش دارد

عفونت گوش خارجی یکی از مشکلات شایع در تابستان به‌دلیل شنا در استخر و دریاست. در کنار این بیماری، ممکن است عفونت قارچی نیز ایجاد شود. علائم عفونت قارچی با درد، احساس گرفتگی در گوش و خارش بروز پیدا می‌کند. البته خارش و احساس گرفتگی شایع‌تر است. اما اگر عفونت باکتریال نیز همراه باشد، عامل درد شدید است که با باز و بسته‌شدن دهان، تشدید می‌شود. با معاینه گوش، هایفای قارچ دیده می‌شود. اگر قارچ آسپرژیلوس باشد، رنگ سیاه دارد و اگر قارچ کاندیدا باشد، به‌شکل ترشحات خمیری سفید دیده می‌شود.

برای درمان بیماری ابتدا روش‌های موضعی ضدقارچ، ضدالتهاب و تغییر PH گوش به‌حالت اسیدی درنظر گرفته می‌شود. معمولا پس از یک تا دو هفته انتظار می‌رود که بیماری بهبود یابد. ساکشن مرتب ترشحات گوش نیز بسیار کمک‌کننده است.

پیشگیری از عفونت قارچی گوش

بهترین روش پیشگیری از ابتلا به عفونت قارچی گوش، استفاده از گوشی هنگام شنا و خشک‌کردن گوش با سشوار پس از استخر و حمام است. گذاشتن پنبه چرب درون گوش برای جلوگیری از ورود آب به گوش و عفونت موثر است.

استفاده از قطره‌هایی مانند سرکه رقیق‌شده استریل که باعث اسیدی‌شدن PH گوش می‌شود نیز مفید است.

اگر فردی مرتب گوش را می‌خاراند، باید توجه داشته ‌باشد که این کار می‌تواند زمینه ابتلا به عفونت قارچی را تسهیل کند. این وضعیت برای افرادی که در محیط گرم زندگی‌ می‌کنند، دچار تعریق زیاد هستند و مدت طولانی در محیط مرطوب مانند استخر و سونا حضور دارند، بیشتر اتفاق می‌افتد.

عفونت قارچی معمولا وخیم نیست

عفونت قارچی گوش معمولا وخیم و مهاجم نیست اما در بیماران مبتلا به دیابت، نقص سیستم ایمنی و افرادی که از داروهای کورتیکواستروئید خوراکی یا موضعی استفاده می‌کنند، احتمال این حالت بیشتر است و دوره‌ی بهبود طولانی‌تری دارد. حتی ممکن است فرد با فلج عصب صورت به پزشک مراجعه کند. در چنین مواردی که عفونت قارچی به جمجه منتشر شده، گاه به درمان‌های جدی و دوره‌های چند هفته‌ای در بیمارستان نیاز است.
دکتر بابک ساعدی
استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران

نگاه متخصص چشم‌پزشکی:
عفونت قارچی چشم معمولا قرنیه را درگیر می‌کند

عفونت قارچی در چشم انواع مختلفی دارد اما بیشتر به درگیری قرنیه مربوط می‌شود. عفونت قارچی قرنیه که می‌تواند منجر به نابینایی ناشی از جوشگاه و زخم قرنیه شود، معمولا در اثر تماس با گیاهان مانند شاخه‌ی درخت و... ایجاد و امکان رشد قارچ فراهم می‌شود. بروز این وضعیت مستلزم برهم‌خوردن حالت طبیعی چشم است و در فرد سالم خودبه‌خود دیده نمی‌شود.

عفونت قارچی قرنیه درمان خیلی طولانی را می‌طلبد و باید تحت‌نظر پزشک از داروهای ضدقارچ استفاده شود.
حتی ممکن است پس از بهبود نیاز به پیوند قرنیه باشد زیرا محل زخم شفافیت قرنیه را برای همیشه از بین می‌برد.
عفونت قارچی که شبکیه یا ویتره را درگیر کند، معمولا ناشی از انتقال قارچ توسط خون است که قارچ به‌هر دلیلی وارد خون شده ‌است.

این بیماران بدحال و بستری هستند، فقط مشکل چشم ندارند، دچار تب و لرز می شوند و تاری دید پیدا می‌کنند که در معاینه چشم می‌توان متوجه درگیری چشم توسط قارچ به‌خصوص کاندیدا یا آسپرژیلوس شد.
دکتر فاطمه عبدی/ فوق‌تخصص شبکیه و استادیار دانشگاه علوم پزشکی ایران
دیدگاه کاربران

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد

طراحی و اجرا توسط: هیاهو