به مناسبت پنجم شهریور مصادف با زادروز محمد زکریای رازی؛ روز «داروساز»
«داروساز» فروشنده دارو نیست
3 شهریور 1399 ساعت: 18:6



«داروسازی»‌ بخشی‌ از علوم‌ پزشکی‌ است‌ که‌ در رابطه‌ با تولید و ساخت‌ دارو، بررسی‌ وضعیت‌ دارو در بدن‌ انسان‌ و موجودات‌ زنده‌ و میزان‌ تاثیر دارو در سلامت‌ جامعه‌ و کم‌ کردن‌ بحران‌های‌ بیماری‌‌زا نقش‌ ایفا می‌کند. 
به‌ عبارت‌ دیگر، رشته‌ داروسازی‌ به‌ شناخت‌ ماده‌ موثر، تبدیل‌ ماده‌ موثر به‌ حالتی مانند قرص‌، کپسول‌ و شربت‌ یا استفاده‌ از روش‌های‌ تزریقی که برای‌ بیمار قابل‌مصرف باشد و بررسی‌ آثار‌ دارو بر بدن‌ بیمار می‌‌پردازد.
گرچه شناخته‌شده‌ترین نقش داروسازان در جامعه ارائه داروهای تجویزشده پزشکان است باید توجه داشت این افراد در این زمینه تخصص کافی دارند و نسبت به ارائه اطلاعات راجع به شرایط مصرف دارو، احتمال بروز تداخلات دارویی و غذایی، بروز عوارض داروها و... مشاورانی قابل‌اعتماد هستند که توجه به راهنمایی‌های آنها قطعا تاثیر مهمی در بهبود وضعیت بیماری و روند درمان خواهد داشت.

مهم‌ترین اصول «مصرف دارو»

آنچه در زمینه مصرف دارو بسیار اهمیت دارد این است که بعد از تجویز داروی مناسب توسط پزشک، دارو به چه صورت و تا چه زمانی مصرف شود.
با توجه به تنوع و گستردگی تعداد داروها و مکانیسم اثر آنها، بهترین اقدام در مورد هر دارویی که بیمار از داروخانه تحویل می‌گیرد، این است که حتما شیوه مصرف دارو را از داروساز بپرسد و در صورتی که داروهای دیگری مصرف می‌کند، راجع به همزمانی مصرف و اصولی که باید رعایت شود، با وی مشورت کند.
همچنین زمان تحویل دارو باید مواردی مثل محل نگهداری دارو برای حفظ بیشترین اثربخشی، احتیاط‌های لازم در زمان مصرف دارو و مواردی از این قبیل مدنظر قرار گیرد. تداخلات دارویی با توجه به وضعیت عمومی افراد و ابتلا به دیگر بیماری‌های زمینه‌ای متفاوت است و قطعا بهترین و علمی‌ترین اصل برای پیشگیری از چنین مسائلی مشورت با داروساز خواهد بود.

همزمانی مصرف دارو با مواد غذایی و دیگر داروها

به طور کلی توصیه می‌شود بیشتر داروها همراه آب مصرف ‌شوند ولی اگر با مایعات دیگری مانند شیر یا آبمیوه مصرف شوند نیز مشکلات جدی ایجاد نمی‌کنند. البته برخی داروها به هیچ‌وجه نباید با شیر یا مشتقات آن مصرف شوند زیرا همزمانی مصرف نوعی تداخل غذا و دارو را به همراه دارد که باعث می‌شود به اصطلاح دارویی «شِلات» ایجاد شود که مانع اثربخشی دارو می‌‌شود. به همین دلیل حتما در زمان تحویل دارو در مورد اینکه دارو را فقط باید با آب میل کرد یا منعی برای مصرف همزمان با دیگر مایعات وجود ندارد، از داروساز مشورت بگیرید.

بعضی داروها برای جذب بیشتر نیاز به مصرف با معده خالی دارند اما برخی داروها به‌خصوص انواعی که ساختار و بافتی دارند که در چربی حل می‌شوند، بهتر است پس از غذا خصوصا غذاهای چرب میل شوند.

از سوی دیگر ممکن است ساختار شیمیایی بعضی داروها به گونه‌ای باشد که با داروهای دیگر ‌ترکیب شوند، بنابراین لازم است فاصله بین مصرف با داروهای دیگر بین 2 تا 4 ساعت رعایت شود. پس نکته مهمی که همه افراد باید به آن توجه کنند این است که نوع مصرف داروهای مختلف با توجه به مواردی مانند مصرف داروهای دیگر، مصرف دارو در سالمندان با توجه به اینکه کارکرد کلیه و کبد کم می‌شود و... متفاوت خواهد بود.

تکمیل دوره درمان؛ لازمه بهبود بیماری و حفظ سلامت

موضوع مهم دیگر اینکه طول دوره درمان باید کامل شود. در موارد بسیاری، پس از اینکه بیمار دارویی را دریافت می‌کند و با مصرف آن علائمی که به دلیل آنها به پزشک مراجعه کرده بود، تسکین می‌یابد یا از بین می‌رود، به طور خودسرانه اقدام به قطع دارو یا تغییر در دوز مصرف آن می‌کند، در حالی که پزشک با علم به اینکه بیماری پس از دوره‌ای فروکش می‌کند اما درمان کامل نمی‌شود، تعداد مشخص دارو را تجویز کرده است. پس لازم است دوره درمان کامل شود و با کاهش علائم مانند درد، التهاب و... نباید خودسرانه دست به چنین اقداماتی زد.

تجویز دارو را به پزشک بسپارید

هر کدام از داروها کنار فوایدی که دارند، معایبی نیز خواهند داشت. به‌عنوان مثال کورتیکواستروئیدها داروهایی هستند که در شرایط خاص و التهابات باید مصرف شوند اما تمایل به مصرف آنها کنار دیگر مسکن‌ها غالبا بالاست و اگر در هر زمان به دلیل سرماخوردگی و حال نامساعد عمومی تصمیم به مصرف خودسرانه گرفته شود، عوارضی خواهد داشت. ممکن است در همان موقع به دلیل اثر ضدالتهابی حال فرد کمی بهتر شود اما باعث می‌شود طول دوره درمان طولانی‌تر شود.

با این حال همان‌طور که توصیه همیشگی به پرهیز از مصرف غیرضروری و خودسرانه دارو وجود دارد، در شرایطی که بیمار از درد، التهاب و... رنج می‌برد، مصرف نکردن دارو به دلیل دارا بودن عوارض، اصلا روش منطقی‌ای نیست زیرا همان درد و التهابات نیز برای بدن عارضه خواهد داشت. در واقع توجه به دو کفه مزایا و معایب در بحث دارو جنبه بسیار مهمی است که دانش آن قطعا در اختیار افرادی است که در این زمینه تحصیل کرده و تخصص پیدا کرده‌اند. اگر به متخصصان حوزه سلامت اعتماد شود و بیماران مشاوره‌های درست را از آنها مطالبه کنند، این راهکار در طولانی‌مدت برای بیماران بهتر خواهد بود.

مصرف دارو در ایران

مقایسه‌های جهانی در زمینه دارو براساس میانگین و شرایط ‌جوامع مختلف است. در ایران میانگین مصرف کلی دارو خوب و مشابه کشورهای همسایه و حتی در بعضی موارد کمی کمتر است.

جامعه ما به سمت سالمندی و بروز بیماری‌هایی مانند دیابت، پرفشاری خون، ناراحتی قلبی‌ـ عروقی و... پیش می‌رود. از آنجا که این بیماری‌ها درمان قطعی ندارند و نیاز به کنترل مستمر بیماری خواهد بود، غالبا بیماران باید همیشه انواعی از داروها را مصرف کنند، مگر در مواردی که تغییر اساسی در شیوه زندگی بیمار یا انجام ورزش حرفه‌ای ایجاد شود که نیاز به مصرف دارو نباشد وگرنه مصرف همواره دارو ضروری است. متاسفانه برخی بیماران با بهبود وضعیت عمومی و به دلیل نداشتن علائم بارز مانند درد در مواردی مانند ابتلا به پرفشاری خون و... گاهی دوز دارو را تغییر می‌دهند یا مصرف آن را قطع می‌کنند که اصلا کار درستی نیست و توصیه می‌شود از این اقدام بپرهیزند.

به طور کلی تقریبا میانگین مصرف سرانه دارو در ایران خیلی متفاوت با کشورهای با شرایط مشابه نیست اما مصرف غیرمنطقی وجود دارد. زمانی که بیمار نیاز به مصرف دارو دارد از این کار چشم‌پوشی کرده یا دوز آن را کم می‌کند و زمانی بدون مشورت با پزشک با کوچک‌ترین عفونت ویروسی تمایل به مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها یا کورتیکواستروئیدها وجود دارد.

نقش تاثیرگذار «داروساز» در سلامت خانواده و جامعه

«داروساز» متخصصی در حوزه سلامت است که نزدیک شماست و به راحتی می‌توانید مسائل مربوط به سلامت را با وی مطرح کنید. زمانی که ناراحتی‌های معمولی مانند سرماخوردگی، گرفتگی عضلات، نیاز به مشورت در مورد شیرخشک و.... پیش می‌آید معمولا داروساز نخستین فردی است که پاسخگوی سوالاتی است که در این زمینه وجود دارد و بسیاری از افراد پیش از مراجعه به پزشک، در مورد علائم بیماری به داروساز مراجعه می‌کنند. گرچه در شرایط اضطراری پزشک باید فورا وضعیت جسمانی فرد و علائم هشداردهنده را بررسی کند، در صورت امکان، تا زمان مراجعه به پزشک، داروساز می‌تواند راهکارهای موقتی پیشنهاد دهد. از طرفی شاید توجه نداشته باشید اما در بسیاری موارد داروساز نیاز شما را برای مراجعه دوباره به پزشک تامین می‌کند و با ارائه توصیه‌ها و راهنمایی‌ها پس از تجویز دارو یا ‌ترخیص از بیمارستان، وضعیت بیماری و اصول بهبود را توضیح می‌دهد که علاوه بر اطمینان‌بخشی نسبت به روند درمان در هزینه‌ها نیز صرفه‌جویی می‌شود.

یکی دیگر از اقداماتی که کمتر مورد توجه است اما نقش مهمی در سلامت و حتی حیات افراد دارد، سپردن داروهای تاریخ مصرف گذشته و بدون استفاده به داروساز است. در واقع رها کردن این داروها در طبیعت، رودخانه‌ها و سرویس بهداشتی غیراصولی است زیرا به محیط زیست آسیب می‌رساند. حتی انداختن این داروها در سطل زباله نیز به شدت نهی می‌شود زیرا افراد و حتی حیوانات در معرض تماس با آنها و مسمومیت و مشکلات دیگر خواهند بود. از همین رو همیشه توصیه می‌شود چنین داروهایی حتما به داروسازان تحویل داده شود زیرا آنها این داروها را در جعبه‌های مخصوصی بسته‌بندی می‌کنند تا در ردیف زباله‌های بیمارستانی امحا شود.

منبع: www.pharmacie.be
دکتر فاطمه سلیمانی
متخصص اقتصاد و مدیریت دارو، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران

ضرورت دقت مضاعف مصرف «دارو» در سالمندان

بیماری‌های مزمن 57 درصد سالمندان 65 تا 74 سال را درگیر می‌کنند که پس از این سنین به 70 درصد و بیشتر نیز می‌رسد و این مساله مصرف داروهای متعدد را در پی خواهد داشت. با توجه به مطالعه‌ای که در سال گذشته میلادی در مورد 60 میلیون مصرف‌کننده دارو انجام گرفت، مشخص شد 20 درصد سالمندان بالای 65 سال به طور مستمر حداقل 7 نوع دارو مصرف می‌کنند که در مورد بسیاری از آنها مصرف خیلی بیشتر و حتی دو برابر این مقدار دارو وجود دارد.
به نظر می‌رسد عوارض ناشی از مصرف داروها سالانه منجر به 130 هزار مورد بستری در بیمارستان و 7 هزار و 500 مورد فوت در سالمندان بالای 65 سال و بیشتر می‌شود.

علل این عوارض متعدد است که از جمله مهم‌ترین آنها می‌توان به تداخل بین چند دارو، افزایش یا کاهش دوز دارو، مصرف خودسرانه داروها، مصرف دارو در زمان نامناسب و توجه نکردن به توصیه‌های پزشک در مورد مصرف داروها اشاره کرد. گرچه مصرف داروهای مختلف برای کنترل بیماری‌های مختلف دوران سالمندی ضروری است باید در این شرایط به نکاتی مانند همزمانی مصرف دارو، ساعت مناسب، دوز تجویزشده و... توجه داشت.

رعایت اصول مصرف دارو

نتایج مطالعات حاکی از آن است که 30 تا 60 درصد عوارض داروها در صورت توجه به اصول مهم مصرف داروها قابل‌اجتناب است:

• پس از مراجعه به پزشک و تشخیص بیماری لازم است پیگیری روند درمان همچنان ادامه یابد و در صورت ابتلا به بیماری‌های دیگر، حتما این مساله با پزشک معالج و داروساز مطرح شود.
• نباید‌ تردیدی برای پرسش در مورد وضعیت جسمانی، علائم مختلف و سوالاتی که وجود دارد، از پزشک و داروساز داشت.
• حتما اصولی مانند دوز دارو، ساعات مصرف دارو، نکات تغذیه‌ای مرتبط و... که پزشک توصیه می‌کند باید رعایت کرد.
• سالمندان باید از مصرف خودسرانه داروها و مصرف دارو با توجه به موارد مشابه در نزدیکان بپرهیزند.
• در صورت بستری شدن در بیمارستان نسخه پزشک و داروهای قبلی باید همراه بیمار باشد.
• بهتر است داروها دسته‌بندی و کاملا منظم و جدا از هم چیده شوند تا سالمند در زمان مصرف دچار مشکل نشود.
• روی هر بسته از دارو، ساعت مصرف و دوز تجویزی یادداشت شده و حتما به تاریخ انقضا داروها دقت شود.

علائم هشداردهنده

بروز علائم زیر باید به‌عنوان زنگ خطر عوارض جانبی مصرف دارو تلقی شود که به‌خصوص در مورد سالمندان اهمیت بیشتری خواهد داشت:

• احساس خواب‌آلودگی
• خستگی غیرمعمول
• احساس ناراحتی عمومی، گیجی و بی‌حالی
• عدم تعادل و پرت شدن
• اختلالات گوارشی
• گرفتگی و دردهای عضلانی
• خونریزی.
منبع: humanis.com
ترجمه: مریم‌سادات کاظمی

جایگاه ایران در صنعت داروسازی

صنعت داروسازی به دلیل اثرگذاری بر سلامت انسان‌ها و ‌جوامع بشری، همواره از مهم‌ترین ارکان نظام سلامت در تاریخ بوده است. امروزه این صنعت به‌عنوان یکی از صنایع کلیدی و استراتژیک در جهان مطرح است و برخورداری از سطح بالای توانمندی در این بخش، به ‌منزله توسعه‌یافتگی کشورهاست.

دارو کالایی استراتژیک است، به ‌گونه‌ای که طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی، تامین دارو جزو وظایف دولت است و به دلیل ضروری بودن و ارزش‌افزوده بالای آن، می‌‌تواند از سوی کشور‌های سلطه‌‌گر به‌عنوان اهرم فشار مورد استفاده قرار گیرد. همچنین دارو راهبرد سلامت ملی است، به‌ طوری که در اصول امنیت غذایی نیز بر دسترسی همه مردم در همه اوقات به غذا و داروی کافی برای اداره زندگی سالم تاکید شده است.

صنعت جهانی دارو از لحاظ اقتصادی پس از حوزه نفت و پتروشیمی و بالاتر از صنایعی مانند مواد غذایی، مخابرات، انرژی و... سودآورترین صنعت میان حوزه‎های مختلف صنعتی در سطح جهان محسوب می‌‌شود.

توجه به رفاه و ضرورت‌های دارویی ایران

با تغییر دو عامل در ایران، ضرورت‌‌های دارویی کشور تغییر کرده است؛ افزایش افراد مسن در کشور موجب افزایش تقاضای داروهای خاص شده و از طرف دیگر با افزایش ثروت عمومی و درآمد سرانه، خانواده‌ها تمایل بیشتری برای مراجعه به مراکز درمانی پیداکرده‌اند.

این عوامل و پیش‌بینی رشد پایه‌‌های آنها، ضرورت تدوین سیاست‌‌های متناسب دارویی را در کشور فزونی می‌بخشد و گویای آن است که صنعت داروسازی می‌تواند بیش ‌از پیش توسعه یابد.

توجه به ضرورت‌های دارویی ایران

حدود ۲۰ دانشکده و نزدیک به ۱۵۰ شرکت دارویی در پوشش بخش خصوصی و دولتی در ایران فعالیت می‌کنند. در حال حاضر عمده محورهای ساخت دارو در کشور موجود است و از نظر کمی، بیش از ۱۰۰ خط تولید دارو در کشور فعال هستند.
از نظر عددی نیز بیش از ۱۶۰ قلم ماده‌ موثر برای تهیه دارو در کشور تولید می‌شود که این تعداد کنار تولید مواد بسته‌‌بندی، افزایش می‌یابد.

ابتدای انقلاب اسلامی، هیچ‌گونه تولیدی در مواد اولیه دارویی وجود نداشت اما امروز بیش از ۵۴ درصد مواد اولیه دارویی در شرکت‌های مواد اولیه و شیمیایی داخل کشور تولید می‌شوند.

به گفته سخنگوی سازمان غذا و دارو، ۹۶ درصد حجم بازار دارویی ایران را داروهای ایرانی و 4 درصد آن را داروهای خارجی و وارداتی تشکیل می‌دهد و اگر قرار بود این ۹۶ درصد از حجم بازار دارویی کشور نیز از خارج وارد شود، دست‌کم 10-4 برابر در حوزه دارو افزایش هزینه وجود داشت.

چرخش مالی بازار دارویی ایران ۱۶ هزار میلیارد تومان است که معادل 4 میلیارد دلار برآورد می‌شود. این میزان، حدود 3/1 درصد کل تولید ناخالص ملی کشور را تشکیل می‌دهد.

جایگاه جهانی ایران در تولید دارو

تولید نخستین نانو داروی «ضدسالک» دنیا، شکستن انحصار داروهای نوترکیب توسط متخصصان ایرانی، تولید انبوه داروی ضدسرطان به نام «دوکسوروبیسین لیپوزومال» با فناوری نانو و تولید انسولین قلمی برای نخستین بار در دنیا، دستاوردهای جدید کشور در حوزه‌ صنعت داروسازی هستند.

ایران در حوزه داروهای بایوسیمیلار نیز وارد عرصه بین‌المللی شده و بازارهای دارویی ‌ترکیه و روسیه شاهد حضور داروهای بایوسیمیلار ایرانی هستند. همچنین اکنون یک شرکت تولیدکننده مواد اولیه دارویی در روسیه تحت لایسنس ایران فعالیت می‌کند.

توانمندی نیروی انسانی داروسازی از نقاط قوت داروسازی ایران است. موفقیت‌های نخبگان داروسازی در ایران باعث شده ایران رتبه اول تولید داروی منطقه را به خود اختصاص دهد و در حوزه‌ تولید داروهای نوترکیب در رده‌ هفتم جهان قرار دارد و در تولید کلی دارو در جمع ۱۰ کشور برتر دنیا ایستاده است.
دیدگاه کاربران

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد

طراحی و اجرا توسط: هیاهو