آشنایی با مشکلات رایج غدد بزاقی و راه‌حل آنها
از کیست تا عفونت
6 مرداد 1399 ساعت: 17:5



غدد بزاقی شما روزانه تا یک لیتر بزاق تولید می‌کنند. بزاق برای لغزنده‌سازی دهان شما، کمک به بلع غذا، محافظت از دندان در برابر باکتری‌ها و کمک به گوارش غذا اهمیت دارد. 
3 جفت غده بزاقی عمده در بدن شما وجود دارد؛ غدد پاروتید یا بناگوشی درون گونه‌های شما، غدد زیر فکی، زیر فک پایینی در کف دهان و غدد زیرزبانی که زیر زبان قرار دارند. همچنین صدها غده بزاقی کوچک در سراسر دهان و گلو وجود دارند. بزاق از راه لوله‌های کوچکی به نام «داکت» از غده‌های بزاقی وارد دهان می‌شود. هنگامی که مشکلی در غدد بزاقی یا مجراهای آنها وجود داشته باشد، ممکن است افراد دچار علائمی مانند تورم غده بزاقی، خشکی دهان، درد، تب و ترشح بدبو و بدمزه درون دهان شوند.

علل مشکلات غدد بزاقی


علل متفاوت بسیاری ممکن است کارکرد غدد بزاقی را مختل کنند یا مجاری آنها را ببندند، درنتیجه بزاق نمی‌تواند از غده خارج و وارد بزاق شود. از علل شایع مشکلات غدد بزاق می‌توان به این موارد اشاره کرد:

سنگ‌های بزاقی: شایع‌ترین علت تورم غدد بزاقی سنگ‌های بزاقی هستند که از تجمع رسوبات بلوری‌شده بزاق ایجاد می‌شوند. گاهی سنگ‌های بزاقی می‌توانند جریان بزاق را قطع کنند. هنگامی که بزاق نتواند از مجاری بزاقی خارج شود، درون غده پس می‌زند و باعث درد و تورم می‌شود. درد معمولا نوسان دارد و در یک غده حس می‌شود و به طور کلی به طور پیش‌رونده‌ای بدتر خواهد‌شد. اگر انسداد رفع نشود، ممکن است غده بزاقی دچار عفونت شود.

عفونت باکتریایی غدد بزاقی: عفونت باکتریایی غده بزاقی بیش از همه در غده پاروتید رخ می‌دهد و ممکن است درنتیجه انسداد مجرای این غده به دهان ایجاد شود. التهاب غده بزاقی توده دردناکی در این غده و ترشحات عفونی بدمزه‌ای درون دهان ایجاد می‌کند. عفونت غدد بزاقی در سالمندان دچار سنگ‌های بزاقی شایع‌تر است، اما ممکن است در نوزادان در چند هفته اول پس از تولد نیز بروز کند. اگر عفونت غده بزاقی درمان نشود، ممکن است باعث درد شدید، تب بالا و آبسه (تجمع چرک) شود.

عفونت ویروسی غدد بزاق: عفونت‌های ویروسی مانند اوریون، آنفلوانزا و سایر ویروس‌ها ممکن است باعث تورم غدد بزاقی شوند. تورم غدد پاروتید در طرفین صورت و برآمدگی دوطرفه دیده می‌شود. تورم غدد بزاقی به طور شایعی در ۳۰ تا ۴۰ درصد عفونت‌ها با ویروس اوریون رخ می‌دهد. این تورم معمولا ۴۸ ساعت پس از شروع علائم دیگر مانند تب و سردرد شروع می‌شود.

سایر بیماری‌های ویروسی که باعث تورم غدد بزاقی می‌شوند، شامل ویروس ابستین- بار، ویروس سایتومگال، ویروس کوکسا و بالاخره ویروس نقص ایمنی یا ا‌چ‌آی‌وی است. عفونت‌های باکتریایی معمولا باعث تورم یکطرفه غدد بزاقی می‌شوند. سایر علائم شامل تب و درد است که همراه تورم بروز می‌کند. باکتری‌های عامل این عفونت‌ها شامل باکتری‌هایی که به طور معمول درون دهان وجود دارند و نیز باکتری‌های استافیلوکوکی می‌شوند. این عفونت‌ها معمولا غده پاروتید یا بناگوشی را مبتلا می‌کنند. کم‌آبی بدن و سوءتغذیه خطر دچار شدن به عفونت باکتریایی غدد بزاقی را بالا می‌برد.

کیست‌ها: کیست‌ها ممکن است به علت جراحات، عفونت‌ها، تومورها یا سنگ‌های بزاقی مسدودکننده راه بزاق درون غدد بزاقی تشکیل شوند. برخی کودکان با کیست‌های غدد بناگوشی به دنیا می‌آیند که درنتیجه اشکال در رشد گوش‌هاست. این کیست‌ها ممکن است به شکل یک تاول یا یک ناحیه برآمده نرم ظاهر شوند. کیست‌های غدد بزاقی ممکن است با خوردن و صحبت کردن تداخل کنند.

تومورها: چند نوع تومور متفاوت ممکن است در غدد بزاقی ایجاد شوند. این تومورها ممکن است سرطانی و بدخیم یا غیرسرطانی و خوش‌خیم باشند. شایع‌ترین تومورهای این غدد «آدنوم پلئومرفیک» و «تومور وارتین» هستند. آدنوم‌های پلئومرفیک بیش از همه غدد پاروتید یا بناگوشی را مبتلا می‌کنند، اما ممکن است در غده زیر فکی و غدد کوچک بزاق هم ایجاد شوند. این تومور معمولا بی‌درد است و به آهستگی رشد می‌کند.

آدنوم‌های پلئومرفیک خوش‌خیم و غیرسرطانی و در زنان شایع‌تر از مردان هستند. تومور وارتین نیز خوش‌خیم است و غده بناگوشی را مبتلا می‌کند. تومور وارتین ممکن است در هر دو طرف صورت رشد کند و در مردان بیش از زنان مشاهده می‌شود. با اینکه اغلب تومورهای غده‌های بزاقی خوش‌خیم هستند، برخی از آنها ممکن است سرطانی باشند. تومورهای بدخیم شامل «کارسینوم موکواپیدرموئید»، «کارسینوم آدنوکیستیک»، «آدنوکارسینوم» و تومورهای بدخیم مخلوط می‌شوند.

نشانگان شوگرن: نشانگان شوگرن یک بیماری خودایمنی مزمن است که در آن سلول‌های دستگاه ایمنی شخص به غدد بزاق و سایر غدد تولیدکننده رطوبت دیگر بدن خود فرد حمله می‌کنند و به خشکی دهان و خشکی چشم‌ها منجر می‌شوند. در حدود نیمی از افراد دارای نشانگان شوگرن، بزرگی دوطرفه غدد بزاقی در هر دو طرف دهان مشاهده می‌شود که معمولا بی‌درد است.

درمان این مشکلات


درمان مشکلات غدد بزاقی به علت آنها بستگی دارد. درمان در مورد سنگ‌های بزاقی و سایر علل انسداد مجرای بزاقی اغلب با اقداماتی مانند خارج کردن دستی سنگ‌ها، کمپرس گرم یا آبنبات‌های ترش برای افزایش جریان بزاق شروع می‌شود. اگر این اقدامات ساده مشکلات را حل نکنند، ممکن است لازم باشد با جراحی انسداد را برطرف یا غده مبتلا را خارج کرد. جراحی معمولا برای برداشتن تومورهای خوش‌خیم و بدخیم به کار می‌رود.

برخی تومورهای خوش‌خیم با پرتوتابی درمان می‌شوند تا از بازگشت تومور جلوگیری شود. برخی تومورهای سرطانی نیاز به پرتودرمانی و شیمی‌درمانی دارند. همچنین جراحی ممکن است برای درمان کیست‌های بزرگ لازم باشد. سایر مشکلات غدد بزاقی ممکن است با دارو درمان شوند. برای مثال عفونت‌های باکتریایی با آنتی‌بیوتیک‌ها درمان می‌شوند. همچنین برای خشکی دهان ممکن است درمان دارویی تجویز شود.

منبع:WebMD
ترجمه: علی ملائکه

سنگ‌های بزاقی


سنگ‌های غده بزاقی یا سنگ مجرای بزاقی ساختارهای کلسیمی هستند که ممکن است درون غده بزاقی یا مجرای بزاقی تشکیل شوند. سنگ بزاقی ممکن است جریان بزاق به دهان را مسدود کند.

بیشتر سنگ‌های بزاقی در غدد زیر فکی تشکیل می‌شوند که در کف دهان قرار دارد. این سنگ‌ها با شیوع کمتر ممکن است غدد بزاقی بناگوشی یا پاروتید یا غدد زیرزبانی را گرفتار کنند. بسیاری از افراد دچار این عارضه سنگ‌های متعددی دارند. سنگ‌های بزاقی هنگامی تشکیل می‌شوند که مواد شیمیایی در اغلب موارد کلسیم درون بزاق در غده یا مجرا تجمع پیدا می‌کنند. علت دقیق این عارضه معلوم نیست اما عواملی که باعث تولید کمتر بزاق یا غلیظ شدن بزاق می‌شوند ممکن است زمینه‌ساز ایجاد سنگ بزاقی باشند. این عوامل شامل کم‌آبی بدن، تغذیه نامناسب، مصرف برخی داروها از جمله برخی داروهای آنتی‌هیستامین، برخی داروهای ضدفشار خون، برخی داروهای روان‌پزشکی و داروهای کنترل مثانه (ضد بی‌اختیاری ادرار) می‌شوند. وارد آمدن ضربه به غدد بزاقی نیز ممکن است خطر سنگ‌های بزاقی را افزایش دهد.

این سنگ‌ها ممکن است در حال تشکیل شدن هیچ علامتی ایجاد نکنند، اما اگر به اندازه‌ای برسند که مجرای بزاقی را مسدود کنند، باعث درد و تورم می‌شوند که ممکن است به‌تدریج بدتر شود و درنهایت به التهاب و عفونت غده بینجامد. اگر علائمی مبنی بر وجود سنگ بزاقی داشته باشید، پزشکتان ابتدا شما را معاینه خواهد کرد و بعد ممکن است تصویربرداری با رادیوگرافی، سی‌تی‌اسکن یا سونوگرافی را تجویز کند.

اگر سنگی در معاینه یا تصویربرداری کشف شود، هدف درمان خارج کردن آن است. در سنگ‌های کوچک تحریک کردن جریان بزاق با آبلیمو یا آبنبات‌های ترش ممکن است باعث شود سنگ به طور خودبه‌خودی از مجرای بزاقی خارج شود. همچنین در موارد سنگ‌های کوچک پزشک یا دندان‌پزشک ممکن است با ماساژ و فشار دادن سنگ را از مجرا خارج کند. پزشکان سنگ‌های بزرگ‌تر که خارج کردنشان سخت است معمولا با برش‌های جراحی کوچک بیرون می‌آورند.

امروزه پزشکان به طور فزاینده‌ای از یک تکنیک کمترتهاجمی به نام «سیالندوسکوپی» برای خارج کردن سنگ‌های بزاقی استفاده می‌کنند. در سیالندوسکوپی یک دوربین بسیار ریز دارای چراغ درون سیستم مجاری بزاقی فرستاده می‌شود و جای سنگ را پیدا می‌کند. بعد جراح با استفاده از ابزارهای ریز مخصوص می‌تواند سنگ را خارج و انسداد را برطرف کند.

این عمل با بیهوشی موضعی یا بیهوشی عمومی سبک انجام می‌شود که به بیمار امکان می‌دهد در همان روز به خانه بازگردد.

در افرادی که به طور مکرر دچار سنگ‌های بزاقی می‌شوند یا دچار آسیب غیرقابل‌بازگشت غده بزاقی شده‌اند، ممکن است جراحی برای برداشتن غده بزاقی لازم باشد. در صورتی که سنگ بزاقی باعث عفونت شده باشد، آنتی‌بیوتیک هم برای بیمار تجویز می‌شود.
دیدگاه کاربران

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد

طراحی و اجرا توسط: هیاهو