به مناسبت 20 تیر؛ روز جهانی «کنترل جمعیت و تنظیم خانواده»
رفع «بحران سالمندی» با شعار محقق نمی‌شود
21 تیر 1399 ساعت: 18:4



کنترل جمعیت از گذشته و دوران افلاطون مورد بحث بوده است. افلاطون معتقد بود جمعیت هر شهر باید ثابت باشد؛ نه زیاد شود و نه کم. رقم 5040 را نیز برای این تعداد تعیین کرد که قابلیت تقسیم‌بندی در گروه‌های مختلف نیز به‌راحتی وجود داشت. این نظریه به نظریه «ثبات جمعیت» شهرت دارد. 
نظریه دیگری نیز توسط مذهبیون مطرح بود که معتقد بودند پیروان مذاهب یهودی، مسیحی و اسلام زیاد باشد که «نظریه افزایش جمعیت» است. 

نظریه سوم مخالف افزایش جمعیت است که حدود نیمه قرن نوزدهم مطرح شد و رهبر آنها رابرت مالتوس؛ اقتصاددان و دانشمند انگلیسی است. براساس این نظریه، جمعیت نباید زیاد شود زیرا منابع غذایی متناسب با تعداد بشر، افزایش نمی‌یابد، طبیعت مقدوراتی دارد و بنابراین باید جمعیت کنترل شود. 

به گفته مالتوس، جمعیت با تصاعد هندسی افزایش دارد و منابع غذایی با تصاعد حسابی.

اما نظریه چهارم که امروز پذیرفته شده، نظریه «حد متناسب جمعیت» است. به عبارتی جمعیتی که از آموزش، مسکن، امنیت، شغل، بهداشت و دیگر نیازهای زندگی برخوردار باشند. در چنین جامعه‌ای میزان زاد و ولد طبیعی است و در آینده نیز بحران سالمندی تهدیدکننده نخواهدبود. 

«آموزش» مانع از فرزندآوری بدون برنامه است

جامعه‌شناسان در 1970 میلادی تحت کنفرانسی در کلوب روم که توسط مدیران کارخانه فولکس واگن برگزار شد، در مورد آینده جمعیت به مذاکره پرداختند تا راه‌حلی برای کنترل جمعیت پیدا کنند زیرا نظریاتی مانند گرسنگی و... به منظور کنترل جمعیت، رد شده‌ بود.  

آنها به این نتیجه رسیدند که تنها روش برای این منظور «آموزش و فرهنگ‌سازی» است. در نتیجه افزایش آگاهی عمومی، والدین به جنبه‌های مختلف زندگی حال و آینده فرزندان بیش از گذشته اهمیت می‌دهند و این نگرانی‌ها از امکان تحصیل، تغذیه مطلوب، رفاه، شغل و ... مانع از فرزندآوری همانند نسل گذشته می‌شود. 
به عبارت ساده، همسران برای داشتن فرزند و تامین زندگی او برنامه‌ریزی دارند و بارداری ناخواسته کمتر اتفاق می‌افتد. 

«بحران سالمندی» هشدار است اما...

اما طبیعی است که با کاهش باروری، نیروی کار آینده نیز کاهش می‌یابد. جمعیت به سمت پیری پیش می‌رود که تبعات بسیاری در جنبه‌های مختلف اجتماعی، بهداشتی، اقتصادی و... به ‌جا می‌گذارد. 

در حال حاضر رشد طبیعی جمعیت در ایران حدود 4/1 تا 5/1 است که خوب به‌نظر می‌رسد اما در آینده به سمت پیری جمعیت پیش می‌رود. 

در نتیجه پیری و کاهش نیروی مولد و کارآمد، نیاز به پذیرش مهاجر خواهدبود. 

این مساله شاید به نظر جبران مشکل کند اما با بروز آسیب‌های مختلفی مثل تغییر فرهنگ، نژاد و... همراه است. 

اینجا سوال مطرح می‌شود که چرا طی چند سال اخیر به‌رغم تبلیغات و توصیه‌های مکرر کارشناسان و معرفی آسیب‌های ناشی از کمبود نیروی جوان آینده، تمایل به فرزندآوری بیشتر نشده‌است؟ 

در پاسخ به این چالش مهم باید اشاره کرد که کنار رشد فکری خانواده‌ها و دغدغه در مورد تربیت و آینده فرزندان، متاسفانه مشکلات مختلف اقتصادی و اجتماعی در جامعه امروز به‌طور جدی تاثیر دارد. 

چنین مشکلاتی در وهله اول زمینه‌ساز تاخیر در سن ازدواج و به تبع آن کاهش نرخ باروری شده‌است. امروزه سن متوسط ازدواج برای دختران 25 و برای پسران 28 تا 30 است که حتی قوانینی مانند ازدواج اجباری و... نیز راه به‌جایی نمی‌برد. 

نزدیک به 30درصد فارغ‌التحصیلان دانشگاه امروز بیکار هستند که مانع از تامین مخارج زندگی و تمایل به تشکیل خانواده می‌شود. متاسفانه رواج روابط خارج از عرف و به‌خصوص باور اشتباه «ازدواج سفید» که بهتر است بگوییم «هم باش‌های سیاه»! در تاخیر سن ازدواج بسیار تاثیر دارد. 

عادی‌شدن چنین روابطی کنار موانع ازدواج امروزه زنگ خطر جدی است که تبعات مختلف فردی و اجتماعی را درپی دارد. 

حد متناسب جمعیت که همه افراد از نظر نیازهای زندگی تامین باشند، بهترین الگوی جمعیتی است. 

در واقع، نگرانی در مورد پیری جمعیت و بحران‌های ناشی از آن صرفا با شعار، حرف و توصیه محقق نمی‌شود. 

اگر در جامعه‌ای شرایط زندگی و ازدواج برای نسل جوان فراهم شود، و زن‌وشوهرها دغدغه تامین مخارج زندگی را نداشته‌باشند و از آرامش خاطر، شادی امنیت شغلی و روانی برای خود و خانواده برخوردار شوند، تمایل به فرزندآوری مطلوب نیز طبق فطرت طبیعی بشر شکل می‌گیرد.

 در این زمینه بیش از آنکه به مردم توصیه برای فرزندآوری شود، باید دولتمردان و مسوولان به تامین زندگی مردم و رفع مشکلات بپردازند. 

مطمئنا در چنین شرایطی بسیاری از معضلات اجتماعی و همچنین بحران سالمندی در آینده نیز حل خواهد شد.

 دکتر امان‌ا... قرائی مقدم
جامعه‌شناس و استاد دانشگاه
دیدگاه کاربران

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد

طراحی و اجرا توسط: هیاهو