صفحه نخست چاپ
پایگاه خبری سلامت
زنگ خاموش مدارس به وقت کرونا

در ایران هم یکی از دغدغه‌های خانواده‌ها این است که چگونه و با توجه به چه تمهیداتی می‌توانند تصمیم بگیرند که فرزندانشان با رعایت بهداشت و حفظ فاصله به مدرسه بروند یا درس‌ها را در منزل و از طریق برنامه‌های اینترنتی به صورت آنلاین دنبال و پیگیری کنند که البته در هر دو صورت با مشکلات خاص خود مواجه خواهند بود.

این موضوع برای کودکان مقاطع دبستانی به‌ویژه بچه‌های سال اولی که برای رفتن به مدرسه شور و شوق خاصی دارند و همچنین باید کم‌کم خود را برای ورود به جامعه و ارتباط با آن آماده کنند حساس‌تر است و در نتیجه تصمیم‌گیری را هم سخت‌تر می‌کند. برای بررسی بیشتر در این خصوص با دکتر بهمن قره‌داغی، پژوهشگر و مدرس کشوری برنامه ارزشیابی کیفی توصیفی گفت‌وگو کرده‌ایم.

: آقای دکتر، با توجه به شیوع بالای ویروس کرونا در کشور و میزان موارد ابتلا و مرگ و میر بالایی که داریم، آیا بازگشایی مدارس به صورت حضوری الزامی خواهد بود؟

این موضوع را که مدرسه به معنای سنتی آن باز باشد و فعالیت‌های آموزشی، پرورشی، مشاوره‌ای یا هنری و تربیت بدنی در همان فضا اتفاق بیفتد موضوع ضروری و لازمی است. چون همیشه در این بخش نیاز به آموزش داریم، اما اینکه چگونه و با چه هزینه‌ای می‌خواهیم مدارس در دوران شیوع ویروس کرونا باز باشد موضوعی است که نیاز به بررسی زیادی دارد.

درواقع به این موضوع باید از جنبه‌های مختلف نگاه کرد و آن را مورد ارزیابی قرار داد، اما در ابتدا بهتر است به این سوال توجه داشته باشیم که آیا دانش‌آموزانی که در سال‌های قبل از شیوع کرونا در مقاطع مختلف تحصیلی از مدارس خارج می‌شدند توانسته‌اند به مهارت، قابلیت و توانایی‌هایی که یک فرد باید در رده سنی خاصی و پس از گذراندن یک سال تحصیلی به آنها دست یابد، برسند یا نه. آیا مدرسه توانسته دانش‌آموزان را به سطح لازم برساند؟ این موضوعی است که می‌توانیم در شرایط خاصی مانند آنچه که از بهمن ماه تا به حال با آن روبرو هستیم از خود سوال کنیم و پاسخی برای آن بیابیم.

نکته قابل توجه دیگر آن است که بهتر است پژوهشی درباره چگونگی آموزش‌های مجازی در این دوران داشته باشیم تا متوجه شویم نارسایی‌ها، بن‌بست‌ها و موانع از زاویه دانش‌آموزان، والدین و نظام آموزشی یعنی معلم و کادر اجرایی چگونه بوده و همه موارد بررسی شوند.

: به نظر شما در حال حال حاضر بهتر است مدارس به شیوه قبل باز شوند یا آموزش از راه دور هم می‌تواند جایگزین خوبی باشد؟

برای پاسخ به این پرسش ابتدا باید استانداردهای فضای آموزشی در وضع موجود بررسی شود تا بتوان پس از آن تصمیم گرفت. هنگام تصمیم‌گیری در این خصوص همه جوانب برای بازگشایی مدارس باید بررسی شوند. تک‌تک موارد حتی اینکه در حال حاضر چند درصد سرویس‌های بهداشتی مدارس در کل کشور مجهز به مایع دستشویی، دستمال کاغذی یا هرگونه امکانات لازم در این خصوص هستند هم موضوع مهمی است که نباید نادیده گرفته شود.

دانش‌آموزان در شرایط شیوع بیماری نیاز دارند حتما بهداشت‌شان را رعایت کنند، اما با مطالعه در بخش رعایت بهداشت در مدارس مختلف کشور متوجه می‌شویم که متاسفانه به‌طور کلی در این زمینه در وضعیت بحرانی قرار داریم بنابراین صرف‌نظر از حفظ شیوه‌نامه‌های بهداشتی در این بخش همچنان مشکلات زیادی وجود دارد. موضوع مهم دیگر رعایت استاندارد تراکم کلاسی در مدارس است که موضوع بسیار مهمی است. باید ببینیم چند درصد مدارس می‌توانند استاندارد تراکم کلاسی را رعایت کنند یا چند درصد مدارس می‌توانند شرایطی را که در دستورالعمل‌های موجود برای پیشگیری از کرونا وجود دارد رعایت کنند؟ اینها همه مواردی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند.

: با توجه به شرایط موجود به نظر می‌رسد شرایط برای بازگشایی مدارس مهیا باشد. درست است؟

تقسیم‌بندی جمعیت دانش‌آموزی با حفظ فاصله و با توجه به فضای موجود عملا امکان‌پذیر نیست، بنابراین بازگشایی مدارس در شرایط فعلی به خصوص در شهرهای بزرگ به نوعی به استقبال خطر رفتن است و عاقلانه به نظر نمی‌رسد، بنابراین ناچاریم تنوع‌بخشی به آموزش مدرسه‌ای را فراتر از چارچوب عادت همیشگی کلیشه‌ای و سنتی به پیش ببریم. در صورتی که در این سال‌ها به آن فکر نکرده‌ایم. به همین خاطر نیز مشکلات برای پرداختن به آنها هم دو چندان خواهد بود.

توجه داشته باشیم برای بازگشایی مدارس باید به همه سوالاتی که در این خصوص مطرح است پاسخ داده شود. به علاوه اینکه سلامت معلم، دانش‌آموزان و کلیه کارکنان آموزشی نیز نباید به خطر بیفتد. هنگامی که تضمینی برای سلامت، رعایت مسائل بهداشتی و تراکم کلاسی و ضریب بهره‌وری از فضا وجود نداشته باشد و نتوانیم هیچ‌کدام از این موارد را کنترل کنیم بازگشایی مدارس هم امکان‌پذیر نخواهد بود. بازگشایی مدارس نباید به معنای کشاندن دانش‌آموزان به مدارس تلقی شود. درواقع مدرسه‌ها باید باز شوند اما فقط به این معنا که فعالیت‌های آموزشی و پرورشی، مشاوره‌ای و هنری در آن جریان داشته باشند. به همین خاطر موضوع مهم درحال حاضر چگونگی انجام چنین کاری است.

: با توجه به آنچه گفتید رعایت کامل شیوه‌نامه‌های بهداشتی و پیشگیری از بیماری کرونا با توجه به شرایط موجود مدارس، عملی نیست. درست است؟

بله. ضمن اینکه کادر آموزشی یا خود بچه‌ها هم ممکن است ناقل باشند و به این ترتیب دامنه شیوع بیماری را در سطح کشور گسترش دهند، بنابراین مدارس باید در شرایط بحرانی و به اصطلاح «قرمز» بدون حضور دانش‌آموزان باز شوند و با استفاده از شبکه‌های مختلف آموزشی و تلویزونی تدریس کنند و به فعالیت بپردازند. اما اگر شرایط شیوع بیماری از حالت بحرانی خارج شود دانش‌آموزان می‌توانند گروه‌بندی شوند؛ یعنی جمعیت دانش‌آموزی نصف شود و گروه‌های مختلف در ساعت‌های مشخصی در مدرسه حضور داشته باشند.

البته برای اجرای این برنامه هم باید ضریب بهره‌وری از فضای آموزشی به اندازه کافی باشد. در صورتی که اگر کلاس چهل نفره‌ای را به نصف برسانیم ولی نسبت مساحت به دانش‌آموز کلاس، استاندارد لازم را نداشته باشد هم به معلم و هم به دانش‌آموز آسیب رسانده‌ایم و دوباره با وضعیت بحرانی مواجه خواهیم شد و وضعیت «زرد» دوباره به «قرمز» تبدیل خواهد شد.

: وضعیت تحصیلی و آموزشی مدارس در روستاها و مناطق عشایری به چه صورت است؟

با توجه به اینکه در این مناطق وضعیت سفید است و خطرشیوع بیماری در آنجا وجود ندارد؛ بنابراین مدارس در این مناطق می‌توانند به شکل معمول و مطابق سال‌های گذشته به فعالیت خود ادامه دهند. بهتر است به این نکته توجه داشته باشیم که در آموزش و پرورش چیزی به نام وضعیت زرد وجود ندارد چون این وضعیت به آسانی و خیلی زود دوباره به شرایط بحرانی و قرمز تبدیل خواهد شد.

: در مورد حضور دانش‌آموزان دبستانی در مدارس به‌ویژه سال اول تحصیلی چه تدابیری باید در نظر گرفته شود؟

حضور چهره به چهره دانش‌آموزان دوره ابتدایی در کنار هم امری بایسته و ضروری در تغییر نگرش آنها به اطراف و همچنین یادگیری بهترشان است. اگر این اتفاق نیفتد بعضی آموزش‌های اجتماعی هم صورت نخواهد گرفت اما در شرایط فعلی، حفظ سلامت دانش‌آموزان بالاترین اصل و موضوعی است که باید به آن توجه شود.

به‌طور کلی بهتر است در پایه‌های اول، دوم و سوم موضوع گذر از دوره تحصیلی را مد نظر قرار دهیم. یعنی در پایه اول تا سوم هیچ آزمونی برای دانش‌آموزان وجود نداشته باشد. به این معنا که بر ارزشیابی‌های پایه‌ای متمرکز شویم و آموزش فقط با استفاده از برنامه‌های اینترنتی و اپلیکیشن‌های مختلف صورت بگیرد. در این صورت بهتر است چیزی هم به معنای امتحان برای این گروه از دانش‌آموزان وجود نداشته باشد. مهم آن است که دانش‌آموز بدون هیچ ارزشیابی در موقعیت یادگیری قرار بگیرد. ضمن اینکه با هماهنگی مدارس برای رفع اشکال دانش‌آموزان، معلم هم می‌تواند در کلاس حضور داشته باشد. یعنی دانش‌آموز باید با معلم در تعامل باشد. البته در صورت مساعد شدن اوضاع، کلاس‌های جبرانی هم باید برقرار باشند.

بعد از مقطع سوم تحصیلی هم «آزمون جامع عملکردی» گذر از دوره تحصیلی برگزار می‌شود. اگر دانش‌آموز بتواند امتیاز لازم را به دست آورد می‌تواند به سطح بالاتر و مقطع بالاتری برود. البته مقطع بالاتر بعدی هم مقطع چهارم تا ششم خواهد بود. ضمن اینکه دوباره پس از پایان کلاس ششم آزمون جامع عملکردی برگزار می‌شود تا وضعیت تحصیلی دانش‌آموزان ارزیابی شود.

: برای مواجهه والدین با شرایط جدید،کم شدن استرس خودشان و فرزندان‌شان چه راهکارهایی پیشنهاد می‌کنید؟

با توجه به اینکه بیماری کرونا تقریبا ناشناخته است می‌توان امیدوار بود که با آمدن واکسن، شرایط به حالت عادی برگردد. والدین باید به فرزندان‌شان توضیح دهند که شرایط همیشه پایدار و یکسان نخواهد بود و در شرایط بحرانی مانند شیوع یک بیماری که حتی امکان حضور در مدرسه هم وجود ندارد، چگونه باید با استفاده از خلاقیت، بهترین بهره و استفاده را از شرایط برد. برای کاهش استرس والدین باید خانواده‌ها را خاطرجمع کنیم که نگران آموزش فرزندان‌شان نباشند چون در شرایط کرونا و غیر از آن بچه‌ها می‌توانند آموزش لازم را ببینند و درواقع خوشان هم می‌توانند نقش همیار را داشته باشند. ضمن اینکه والدین باید توجه داشته باشند قرار نیست در این ایام نقش معلم فرزندانشان را هم برعهده بگیرند.

اولویت والدین در درجه نخست باید حفظ سلامت فرزندان‌شان باشد چون بودن و سلامت آنها از آموزش به روش سنتی واجب‌تر است. در این شرایط باید از سنت‌هایی که به آنها عادت کرده‌ایم عبور کنیم. همچنین نقش خانواده هم باید تعریف و محدود شود؛ نه اینکه والدین خود را جای معلم قرار دهند. نگرانی خانواده‌ها بیشتر به خاطر سردرگمی آنهاست؛ استرس و نگرانی عقب ماندن فرزندان‌شان که در خانه درس‌ها را دنبال می‌کنند نسبت به دانش‌آموزانی که به مدرسه می‌روند نیز بر این مشکلات دامن می‌زند. اما اگر کارشناس‌هاف خانواده‌ها را توجیه کنند و تمام مراحل آموزش از راه دور و همچنین خطرات حضور فرزندان‌شان در مدرسه را به آنها خاطرنشان کنند؛ آنها هم متوجه خواهند شد که به این ترتیب هیچ مشکلی در آموزش از راه دور وجود نخواهد داشت. ضمن اینکه والدین هم باید نقش خود را در این خصوص به خوبی بشناسند و نسبت به آن واقف باشند. به این ترتیب بهتر و بیشتر هم می‌توانند به فرزندان شان کمک کنند. درواقع داشتن آگاهی همیشه باعث کاهش استرس و نگرانی می‌شود.

اگر قرار باشد دانش‌آموزان در مدارس حاضر شوند هم حتما باید نسبت دو و نیم متر مساحت برای هر دانش‌آموز در نظر گرفته شود. به همین خاطر هر دانش‌آموز امکان حضور در روزهایی خاص را در مدرسه خواهد داشت.

ضمن اینکه در حوزه‌های مختلف یادگیری درس‌هایی مانند ریاضیات هم که نیاز به حضور دانش‌آموز در مدرسه را دارد جلسات حضوری با رعایت استانداردهای فضا به دانش‌آموز وجود داشته باشد.

در مورد درس‌هایی هم که حضور دانش‌آموز الزامی نیست آموزش می‌تواند با استفاده از شبکه‌های مجازی و از راه دور صورت بگیرد. برنامه‌های آموزشی از راه دور یا از طریق حضور دانش‌آموزان باید به گونه‌ای طراحی شوند که شرایط معلمان و دانش‌آموزان در نظر گرفته شوند.

در این شرایط هم با توجه به اینکه معلمان موقعیت جدید و سخت‌تری را برای هماهنگ کردن خود با چنین فضایی تجربه می‌کنند باید شغل معلمی، صلاحیت حرفه‌ای آنها و همچنین شان چنین شغلی و چگونگی حفظ آن کاملا تعریف شود. تراکم کلاسی و جانمایی و جاسازی در حوزه یادگیری نیز باید تعریف دقیقی داشته باشند. به همین خاطر هم نیاز به تعریف عملیاتی و باز نمایی در این بخش‌ها وجود خواهد داشت.

یکتا فراهانی