0
0
        

«میزگرد تغذیه» درباره کمبود وزن آقای محمدخانی با حضور دکتر محمدرضا مهاجرتهرانی فوق‌ تخصص غدد و متابولیسم دکتر بهروز بیرشک روان‌شناس و دکتر محمدرضا وفا متخصص تغذیه و رژیم‌درمانی
سعید محمدخانی، جوان 30 ساله‌ای با قد 180سانتی‌متر و وزنی حدود 49 کیلوگرم است که با نمایه توده بدنی 15 از لاغری و کم‌وزنی شکایت دارد. این‌آقا که ساکن هشتگرد است و در کارگاه چرم‌دوزی کار می‌کند، تصمیم گرفته برای افزایش وزنش در «میزگرد تغذیه» این هفته شرکت کند و از متخصصان «سلامت» راهنمایی بخواهد.
آقای محمدخانی که با قد 180 سانتی‌متر حدود 49 کیلوگرم وزن دارد، می‌گوید:
برای افزایش وزن هر 6 ساعت یک‌بار یک وعده غذا می‌خورم
: مشکل از کجا شروع شد؟ از چه زمانی دچار کم‌وزنی شدید؟
از بچگی کم‌وزن بودم. بزرگ‌تر که شدم، لاغری‌ام شدیدتر شد. خودم فکر می‌کنم علتش بی‌اشتهایی عصبی باشد زیرا وقتی هیجانی می‌شوم و استرس دارم، غذا نمی‌خورم.
: تا به حال به پزشک مراجعه کرده‌اید؟ مشکل و بیماری خاصی ندارید؟
از بچگی بی‌قراری داشتم. بزرگ‌تر که شدم به‌دلیل کنکور بیشتر عصبی شدم. چند سال قبل به‌دلیل پرخاشگری و ناراحتی اعصاب به روان‌پزشک مراجعه کردم، برایم داروهای ضدافسردگی تجویز کرد که مدتی استفاده کردم و وضعیتم بهتر شد. آزمایش خون دادم و مشخص شد مشکل تیرویید دارم. قرص لووتیروکسین مصرف می‌کردم. (من در منطقه حصارک کرج به دنیا آمدم و تا چند سال پیش آنجا زندگی می‌کردم و در آن منطقه کم‌کاری تیرویید مشکل شایعی است.) تیروییدم را درمان کردم و هر 6 ماه یکبار وضعیت هورمون‌های تیروییدم را کنترل می‌کردم تا اینکه تیروییدم پرکار شد. به پزشک هم مراجعه کرده‌ام اما نتیجه نگرفته‌ام. راستش فکر می‌کنم پزشکان توپ را در زمین هم می‌اندازند و در نهایت نمی‌توانند برایم کاری کنند. یک پزشک که نمی‌تواند بیماری‌ام را تشخیص دهد می‌گوید مشکلت از اعصابت است، به متخصص اعصاب و روان که مراجعه می‌کنم می‌گوید مشکلی نداری!
: در حال حاضر به جز کم‌وزنی چه مشکلی دارید؟
کل بدنم سوزن‌سوزن می‌شود و گزگز می‌کند.‌ ریزش مو و تپش قلب دارم. فشارخونم پایین و معمولا زیر 10 است. مولتی‌ویتامین می‌خورم و هفته‌ای 2 آمپول ب‌کمپلکس و B12 می‌زنم اما فشارم بالا نمی‌رود. بی‌خوابی دارم و در یک شبانه‌روز 3 تا 4 ساعت می‌خوابم. با اینکه از ساعت 8صبح تا 10 شب کار می‌کنم و در طول روز خودم را خسته می‌کنم باز هم شب خوابم نمی‌برد.
: وضعیت سلامت روانتان خوب است؟
در حال حاضر وضعیت اعصاب و روانم بهتر است. در گذشته به‌دلیل بیکاری خیلی تحت‌فشار روانی بودم.
: اشتهایتان چطور است؟ در یک روز چه غذاهایی می‌خورید؟
روزی 4 وعده غذا می‌خورم. در حال حاضر اشتهایم خوب است و برای افزایش وزن هر 6 ساعت یکبار، یک وعده غذا می‌خورم. زمان‌هایی که مشکل داشته باشم، اشتهایم خیلی کم است و شاید روزی یک وعده غذا بخورم.
: اهل ورزش هم هستید؟
یک روز در میان استخر می‌روم. روزی یک کیلومتر هم پیاده‌روی تند انجام می‌دهم.
: برای افزایش وزن به متخصص تغذیه مراجعه کرده‌اید؟
بله، اما به‌دلیل اینکه ساعت کاری من زیاد و غذا خوردن در ساعت مشخص برایم سخت است و همچنین به‌دلیل اینکه برنامه غذایی پیشنهادی پرهزینه بود، نتوانستم رژیم غذایی‌ام را رعایت کنم و ادامه دهم.
: در خانواده‌تان فرد دیگری هم لاغر است؟
ما 5 خواهر و برادر همگی لاغر هستیم اما لاغری من از همه شدیدتر است.
توصیه‌های دکتر محمدرضا وفا به سوژه «میزگرد تغذیه»
هر 3-2 ساعت یک‌بار میان‌وعده بخورید
احتمال کمبود ویتامین B12 در ایشان کم است و اگر هم کمبودی در این زمینه داشته باشند، لازم نیست هفته‌ای یکبار این آمپول را تزریق کنند. یک‌بار تزریق برای 3 تا 4 سال ذخایر کبد را تامین می‌کند
: چه وزنی برای آقای محمدخانی مناسب است و لازم است چقدر وزن اضافه کنند؟
با توجه به قدشان وزن مناسب برایشان 70 تا 72 کیلوگرم و حداقل وزن طبیعی‌شان 65 کیلوگرم است، بنابراین در حال حاضر کمبود وزن دارند و لازم است حداقل 16 کیلوگرم وزن اضافه کنند.
: ایشان علاوه بر کم‌وزنی از تپش قلب، ‌ریزش مو، بی‌خوابی و تحریک‌پذیری شکایت دارند. این علائم با کم‌وزنی‌شان ارتباط دارد؟
مشکلات جسمانی‌ای که آقای محمدخانی نام برده‌اند، نشان می‌دهد دچار پرکاری تیرویید هستند. پرکاری تیرویید باعث می‌شود متابولیسم پایه بالا برود. اینکه گفته می‌شود هرچه می‌خورد، چاق نمی‌شود، مصداق همین است. هدررفت انرژی در بدن این افراد زیاد است و هر چقدر کالری دریافت کنند، بدن نمی‌تواند وزن اضافه کند. در مقابل در بیماران مبتلا به کم‌کاری تیرویید متابولیسم بدن کاهش می‌یابد. این ضرب‌المثل که آب هم می‌خوریم، چاق می‌شویم مصداق این وضعیت جسمانی است. بازده انرژی در بدن این افراد بالاست و کمی ‌انرژی برای تنظیم دمای بدن و فعالیت‌های حیاتی‌شان کافی است و مازاد انرژی در بدنشان به شکل چربی ذخیره می‌شود. اینکه چرا کم‌کاری تیرویید ایشان به پرکاری تیرویید تبدیل شده، مشخص نیست. شاید شیوه درمان و دوز دارویی یا متابولیسم بدنشان علت این موضوع باشد. با اطلاعات موجود نمی‌توان
در این‌باره قضاوت کرد. به هر حال لاغری مفرط از عوارض پرکاری تیرویید است و ایشان قبل از هر کار برای رفع کمبود وزنشان باید به متخصص غدد مراجعه کنند.
: آقای محمدخانی از کودکی تا چند سال قبل در منطقه حصارک کرج زندگی می‌کرده‌اند و می‌گویند کم‌کاری تیرویید در آن منطقه شایع است، علت این موضوع چیست؟
از قدیم مشکل کمبود ید در مناطق کوهستانی و نیمه‌کوهستانی مانند حصارک و شهریار شایع بوده است. ید در مناطق دریایی وجود دارد و هرچه به سمت مناطق کوهستانی برویم، ید موجود در خاک کم می‌شود، در نتیجه ید موجود در گیاهان و حیواناتی که انسان از آنها تغذیه می‌کند هم کم و احتمال بروز کمبود ید در ساکنان این مناطق بیشتر است. گرچه کم‌کاری تیرویید به دلایل دیگری هم ممکن است بروز کند اما کمبود ید یکی از شایع‌ترین علت‌هاست.
: این آقا برای افزایش وزن باید چه کار کنند؟
در کل، اطلاع راجع به عادت‌ها و رفتارهای غذایی و ویژگی‌های شخصیتی در انتخاب و تنظیم رژیم غذایی مورد پسند افراد نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. آرامش، استرس و مسائل روانی نیز بسیار مهم است. اگر تشخیص دهیم فرد مشکل عصبی دارد باید درمان لازم زیر نظر متخصص انجام شود. مهم‌تر از همه مشکل غدد است. متخصص غدد باید فردی که مشکل غدد دارد معاینه کند و داروی مناسب تجویز شود زیرا اگر درمان انجام نگیرد همه اقدامات دیگر بی‌تاثیر خواهند بود. بعد از این موارد برای درمان لاغری باید کالری مورد نیازشان که خیلی بالاست تامین شود و متناسب با مقدار غذای دریافتی، ویتامین‌ها و املاح مورد نیاز را دریافت کنند. در افراد لاغر به‌دلیل اینکه حجم معده کم است، در هر نوبت غذایی باید از خوراکی‌هایی که تراکم کالری‌شان بالاست، استفاده کرد. از آنجایی که بالاترین دانسیته خوراکی مربوط به چربی‌هاست، باید چربی را در تمام وعده‌های غذایی‌شان بگنجانیم. البته باید چربی‌های خوب و سالم که بهترین‌شان روغن زیتون است بخش قابل‌توجه کالری روزانه‌شان را تشکیل دهد. به‌ عنوان مثال، کالری عدسی که با 2 قاشق روغن زیتون افزایش پیدا کرده، صبحانه مناسبی است. با توجه به حجم کم معده باید هر 3-2 ساعت یک‌بار، یک میان‌وعده بخورند. میوه، مغزها و بستنی وانیلی میان‌وعده‌های مناسبی هستند که علاوه بر کالری، املاح و ویتامین‌های فراوانی دارند. برای وعده ناهار بهتر است برنج را آبکش نکنند و کته را با 1 یا 2 قاشق غذاخوری روغن زیتون میل کنند. همچنین بهتر است گوشت را به شکل نرم و گرم و طوری که زیاد نیاز به جویدن نداشته باشد، استفاده کنند. البته باید توجه داشت در رژیم‌های افزایش وزن احتمال توزیع نامناسب وزن، تجمع چربی در بدن و به هم خوردن ترکیب بدن وجود دارد. در صورت تجمع چربی در ناحیه شکم خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل این کار باید زیر نظر متخصص تغذیه انجام شود.
: این آقا هفته‌ای یک‌بار آمپول Bکمپلکس و B12 تزریق می‌کنند و مولتی‌ویتامین می‌خورند. شما این کار را تایید می‌کنید؟
من این کار را تایید نمی‌کنم. احتمال کمبود ویتامین B12 در ایشان کم است و اگر هم کمبودی در این زمینه داشته باشند، لازم نیست هفته‌ای یکبار این آمپول را تزریق کنند. یک‌بار تزریق، 3 تا 4 سال ذخایر کبد را تامین می‌کند. این ویتامین در کبد ذخیره می‌شود و استفاده زیادش توصیه نمی‌شودU مگر در شرایط خاص که بعید است شامل حال ایشان شود. البته مصرف مولتی‌ویتامین خوراکی در برخی شرایط توصیه می‌شود.
: آقای محمدخانی یک‌بار به متخصص تغذیه مراجعه کرده‌اند اما به‌دلیل شرایط شغلی‌‌شان نتوانسته‌اند رژیم غذایی را ادامه دهند. چطور می‌شود این مشکل را برطرف کرد؟
رمز موفقیت در هر زمینه‌ای مدیریت، برنامه‌ریزی و نظم است. آقای محمدخانی هم اگر می‌خواهند در زمینه افزایش وزن موفق شوند باید حتما در زمینه تغذیه نظم داشته باشند، برنامه غذایی و توصیه متخصص تغذیه را به شکل دقیق و کامل اجرا کنند و انتظار معجزه نداشته باشند. توجه داشته باشند سلامت مهم است و به‌دلیل کار نباید برنامه غذایی درست و سالم را کنار گذاشت. هر روز باید برای روز بعد برنامه غذایی داشته باشند و وعده‌های اصلی و میان‌وعده‌های غذایی‌‌شان را تهیه کنند و همراه ببرند. خوردن میان‌وعده غذایی زمان زیادی نمی‌خواهد و اگر بخواهند سالم و اصولی غذا بخورند، باید نظم غذایی داشته باشد و برای غذا خوردن زمان مناسبی اختصاص دهند و توصیه‌های تغذیه‌ای را جدی بگیرند.
وقتی تیروئید
خوب کار نمی‌کند...
شاخص توده بدنی 25-20 طبیعی است. شاخص توده بدنی زیر 20 نشان‌دهنده این است که فرد کمبود وزن دارد و این آقا که نمایه توده بدنی‌شان 15 است دچار لاغری مفرط هستند. در افرادی که کمبود وزن دارند لازم است بررسی‌های هورمونی انجام شود و بیماری‌هایی مانند پرکالری تیرویید، کم‌کاری غده فوق‌کلیه و دیابت و همچنین بیماری‌هایی که باعث سوء‌جذب می‌شوند مانند سلیاک، بیماری‌های گوارشی و برخی سرطان‌ها مورد توجه و بررسی قرار بگیرد. آقای محمدخانی ابتدا کم‌کاری تیرویید داشته‌اند و در حال حاضر پرکاری تیرویید دارند. گاهی ممکن است پرکاری تیرویید به کم‌کاری تیرویید و کم‌کاری تیرویید به پرکاری تیرویید تبدیل شود که علت آن تغییر آنتی‌بادی‌های بدن است. در کم‌کاری تیرویید آنتی‌بادی‌های مهارکننده و در پرکاری تیرویید آنتی‌بادی‌های تحریک‌کننده افزایش می‌یابد. گرچه این تغییر وضعیت نادر است اما گاهی اتفاق می‌افتد. علائمی مانند تپش قلب، ‌ریزش مو و تحریک‌پذیری که آقای محمدخانی دارند از علائم پرکاری تیرویید است. پرکاری تیرویید در جوان‌ها پرسر و صدا‌تر است و در افراد مسن ممکن است با تغییرات خلق و خو خود را نشان دهد. در مورد ایشان لازم است پرکاری تیرویید درمان شود.
درباره این گفته آقای محمدخانی که کمبود ید در محل زندگی‌شان شایع است، لازم به توضیح است که در گذشته در مناطق کوهستانی کمبود ید وجود داشت و گواتر شایع بود اما امروزه که نمک یددار در همه جای کشور در دسترس است، کشور ما از نقشه کشورهای دچار کمبود ید سازمان جهانی بهداشت خارج شده است. بهتر است افراد از نمک‌هایی که در کارخانه‌های تولید نمک به آنها ید اضافه شده، استفاده کنند و نمک‌های فله‌ای و نمک دریا مصرف نکنند. نمک دریا باوجود نامش ید کافی ندارد و بهتر است از نمک‌هایی که روی بسته‌بندی آنها برچسب نمک یددار وجود دارد، استفاده شود.
دکتر محمدرضا مهاجر تهرانی
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
در کنار درمان‌های هورمونی از روان‌شناس کمک بگیرید
لاغری می‌تواند دلایل مختلف ژنتیک، فیزیولوژیک و هورمونی داشته باشد. با توجه به اینکه سایر افراد خانواده آقای محمدخانی، لاغر هستند به نظر می‌رسد لاغری‌شان تا حدی زمینه ژنتیک دارد و طبیعی است.
همچنین با توجه به علائم و نشانه‌هایی که دارند (تپش قلب، بدخوابی، عصبانیت و تحریک‌پذیری) و نتیجه آزمایش خون و تشخیص متخصص غدد که ایشان دچار پرکاری تیرویید هستند، لاغری‌شان علت هورمونی دارد. این آقا قبل از هر اقدامی باید درمان لازم را برای تنظیم هورمون‌های بدنشان انجام دهند و بیشتر از وزن به سلامت و درمان بیماری‌شان توجه داشته باشند. پس از بهبود و رسیدن به تعادل هورمونی، وزنشان به حد طبیعی نزدیک خواهد شد و حالت‌های عصبانیت و تحریک‌پذیری‌شان برطرف می‌شود.
آقای محمدخانی اشاره کرده‌اند وقتی دچار اضطراب می‌شوند، اشتهایشان را از دست می‌دهند و میلی به غذا خوردن ندارند. این حالت در افراد بسیاری دیده می‌شود. به طور کلی، ویژگی‌های شخصیتی می‌تواند در وزن افراد نقش داشته باشد. ایشان کنار درمان‌های لازم، بهتر است از روان‌شناس و مشاور کمک بگیرند.
فرد متخصص با مد نظر قرار دادن ابعاد مختلف روانی، اجتماعی، خانوادگی و بیولوژیک با دید جامع‌ تشخیص می‌دهد چه بعدی بیشتر در ایجاد مشکل نقش دارد و در این زمینه به فرد کمک می‌کند.
دکتر بهروز بیرشک
استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران
فرزانه فولادبند




مطالب مرتبط

دیدگاه کاربران

ارسال ديدگاه
نام :    ایمیل : 

عکس خوانده نمی شود کد امنیتی :      

کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه فرهنگی ابن‌سینای بزرگ می باشد. طراحی و اجرا توسط: هنر رسانه




ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام