0
0
        

چاقی مادر بسیاری از بیماری‌هاست. بسیاری از خانم‌هایی که قدرت باروری خود را از دست می‌دهند، تنها با کم کردن 10 درصد از وزنشان موفق می‌شوند که بچه‌دار شوند. مهمان این هفته «میزگرد تغذیه» نیز به همین دلیل برای نخستین بار اقدام به کاهش وزن کرد اما بعد از آن دوباره وزنش بالا رفت. با ما همراه شوید تا از روند کاهش وزن این خانم برای بار دوم آگاهی پیدا کنید.
خانم زمانی که بار اول 60 کیلوگرم وزن کم کرده بود، می‌گوید:
درمان‌های ناباروری را رها کردم و رژیم گرفتم
: چطور شد که وزنتان بالا رفت؟
وزنم همیشه اینقدر بالا نبود. بعد از ازدواج به دلیل نازایی درمان‌های ناباروری را شروع کردم. درمان‌های هورمونی کنار عدم مراعات غذایی و بی‌تحرکی باعث شد روزبه‌روز وزنم بالاتر برود.
: چرا تصمیم گرفتید وزن کم کنید؟
متخصص زنان در یک مشاوره توصیه کرد وزنم را کم کنم. اینطور شد که درمان‌های ناباروری را رها کردم و نزد متخصص تغذیه رفتم تا رژیم کاهش وزن بگیرم.
: چقدر وزن کم کردید؟
60 کیلوگرم. آن موقع 116 کیلوگرم بودم.
: و باردار شدید؟
بله، 2 ماه بعد از اینکه وزنم کاهش پیدا کرد به طور طبیعی باردار شدم.
: چطور دوباره وزنتان بالا رفت؟
در دوران بارداری استراحت مطلق داشتم. اصلا تحرک نداشتم و خوابیده بودم. مسیرم به مطب دکتر دور بود و به دلیل بارداری رژیم را کنار گذاشتم.
: وزنتان چقدر بالا رفت؟
به 114 کیلوگرم رسیدم.
: چرا دوباره برای لاغر شدن اقدام کردید؟
چون هم از نظر روانی و هم جسمی به مشکل برخورده بودم.
: منظورتان چیست؟
لباس به اندازه‌ام پیدا نمی‌کردم. قدرت حرکت هم نداشتم و زود خسته می‌شدم و به نفس‌نفس می‌افتادم. آزمایش‌هایم هم نشان داد کبد چرب دارم.
: در حال حاضر چه رژیمی دارید؟
برعکس گذشته که همه چیز می‌خوردم، قند، شکر و چربی برایم به شدت محدود شد. نوشابه، شیرینی و شکلات در برنامه غذایی‌ام حذف شدند و مقدار غذایم هم کمتر از قبل شد.
: ورزش هم می‌کنید؟
بله، هر روز ایروبیک کار می‌کنم.
سمیه مقصودعلی
تاکید دکتر سیدعلی کشاورز به مهمان این هفته «میزگرد تغذیه»
در استراحت مطلق کیفیت رژیم مهم است!
: آقای دکتر! در مورد رژیم کاهش وزن خانم زمانی برایمان بگویید.
رژیم ایشان رژیمی متعادل و متنوع بود چون مبتلا به کبد چرب درجه 2 بودند. در اول کار، مصرف گوشت قرمز از برنامه ایشان حذف شد اما بعد از آنکه به درجه 1 رسید، دوباره گوشت وارد برنامه‌شان شد. نان، برنج، شکلات، شیرینی و غذاهای چرب بسیار محدود شد و به یک‌سوم کاهش یافت اما مصرف پروتئین بالاتر رفت. از مکمل فیبری- پروتئینی برای القای سیری استفاده و توصیه کردم قبل از ناهار و شام، سبزی آبپز بخورند. سالاد و سبزی خوردن بدون سس با غذا توصیه و مصرف حبوبات به صورت عدسی یا همراه با پلو به شکل ماش‌پلو، عدس‌پلو و لوبیاپلو به برنامه اضافه شد.
: چرا دفعه قبل با رها کردن رژیم دوباره وزنشان برگشت؟
اصلی‌ترین دلیل آن غفلت از رژیم نگهدارنده بود. به صرف اینکه وزن کم شد نباید مراجعات را قطع کرد. ایشان باید نزد من می‌آمدند و رژیم نگهدارنده دریافت می‌کردند و بعد هم در طول بارداری و شیردهی از رژیم مخصوص هر دوران تبعیت می‌کردند. در این صورت به طور حتم نیازی به مراجعه دوباره برای کاهش وزن نداشتند. ایشان پیگیری‌ها را قطع کردند و به عادت‌های غذایی قبل برگشتند و مسلم است که وزن برمی‌گردد.
: یکی از موضوعاتی که خانم زمانی اشاره کردند ناباروری و ارتباطشان با چاقی بود. گفتند با کاهش وزن، طبیعی باردار شدند، در حالی که قبلا تحت درمان‌های ناباروری بودند. در این رابطه هم توضیح دهید.
چاقی سبب ایجاد تغییراتی در تولید هورمون‌ها می‌شود و با افزایش میزان تولید تستوسترون عامل بروز کیست تخمدان خواهد شد. این مساله خود سبب بروز اختلالاتی در تخمک‌گذاری و کاهش احتمال باروری می‌شود. از سوی دیگر، هر چه فردی؛ چه خانم و چه آقا چاق‌تر باشد، میل جنسی کمتر می‌شود. به علاوه، با افزایش بافت چربی در بدن، چربی لوله‌های تخمدان را مسدود می‌کند و مانع رسیدن اسپرم به تخمک می‌شود. بعد از کاهش وزن و کاهش توده چربی در بدن، هم هورمون‌ها تنظیم و هم لوله‌ها باز می‌شوند. بانوانی که در دوران کودکی و نوجوانی چاق بوده‌اند و می‌خواهند باردار شوند، بهتر است به تدریج وزنشان را پایین بیاورند. با انجام آزمایش تست تحمل قند مشخص می‌شود آیا میزان قند ناشتا و قند 2ساعته در محدوده طبیعی قرار دارد یا نه. اگر امکان اقتصادی‌شان اجازه بدهد بهتر است با تست تحمل قند، به موازات آن سطح انسولین خون را نیز اندازه‌گیری کنند. این آزمایش‌ها اختلالات احتمالی در سوخت‌وساز منابع قندی را خیلی به موقع نشان می‌دهد. در صورت مشاهده بعضی از عدم تعادل‌ها با استفاده از داروهای کاهنده قندخون و برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های بدنی و کاهش میزان مصرف مواد قندی تصفیه‌شده و کاهش چند کیلوگرم از وزن هم احتمال باروری را می‌توانیم بالا ببریم و هم از میزان خطرات ناخواسته در طول دوران 40 هفته بارداری بکاهیم.
: خانم زمانی گفتند که به دلیل بارداری و داشتن استراحت مطلق رژیم را رها کردند. در مورد این موضوع و باورهای رایج آن نیز بیشتر توضیح دهید.
متاسفانه هنوز هم این باور که خانم باردار باید به جای 2 نفر غذا بخورد، بین مردم ما وجود دارد. درست است که در 3 ماهه اول بارداری تمام ارگان‌های جنین شکل می‌گیرد و رشد می‌کند، هیچ نیازی به افزایش میزان کالری مصرفی نیست. در 3 ماهه اول نهایتا به 100 کیلوکالری افزایش انرژی نیاز است، حتی اگر خانمی‌ ویار شدید دارد، مساله‌ای نیست و مشکلی پیش نمی‌آید. در 3 ماهه دوم بدن به 150 تا 200 کیلوکالری اضافه و در 3 ماهه سوم هم بدن تنها به 350 تا 300کیلوکالری انرژی اضافه نیاز دارد که به شکل 2 لیوان شیر کم‌چرب و 10 گرم پروتئین، فیبرها و آنتی‌اکسیدان‌ها باید به بدن برسد. مادر در هر هفته باید خود را وزن کند و تغییرات وزنی خود را زیر نظر داشته باشد تا دچار اضافه وزن بی‌مورد نشود. اگر خانمی‌ در دوران بارداری استراحت مطلق دارد نیازی به دریافت کالری اضافه ندارد چون فعالیت بدنی‌اش قطع شده و خروجی انرژی بالایی ندارد، درنتیجه گاهی همان انرژی دریافتی سابق هم برایش زیاد است و سبب چاقی می‌شود. در این شرایط مادر باید شیرینی، شکلات و غذاهای چرب را از برنامه خود حذف کند و کیفیت مواد غذایی دریافتی‌اش را بالا ببرد، نه کمیت آن را. در کل، 4 واحد لبنیات در 3 ماهه دوم و 5 واحد در 3 ماهه سوم ضروری است اما نان، برنج و روغن باید محدود شود.
: بعد از زایمان چطور؟ آیا می‌توان به محض زایمان برنامه کاهش وزن را شروع کرد؟
بعد از زایمان بخشی از وزن که مربوط به جنین، کیسه آمنیوتیک و ضمایم بارداری است، کم می‌شود. بعد از آن در 6 ماه اول شیردهی نباید رژیم کاهش وزن گرفت. کافی است مادر تغذیه سالمی داشته باشد و هله‌هوله که به شدت سبب چاقی در این دوران می‌شود را کنار بگذارد تا وزن به دنبال شیردهی پایین بیاید. باید دور غذاهای صنعتی، سوسیس و کالباس و نوشابه را خط کشید و به جای آن 4 لیوان شیر کم‌چرب و 200 تا 300 گرم میوه و سبزیجات مصرف کرد. خانم‌ها بهتر است گن نبندند و به جای آن ورزش‌های کگل و انقباضات شکمی را انجام دهند تا عضلات شکم سفت شود. البته بعد از پایان 6 ماهگی با آغاز غذای کمکی برای نوزاد می‌توان رژیم لاغری را هم شروع کرد.
: توصیه شما به خانم‌هایی که دچار اضافه وزن هستند و می‌خواهند باردار شوند، چیست؟
سوءتغذیه هم در اثر پرخوری حاصل می‌شود و هم کم‌خوری. بهتر است خانم‌هایی که اضافه وزن یا کمبود وزن دارند از 4 ماه قبل از اقدام به بارداری به متخصص تغذیه مراجعه کنند و مصرف مکمل‌های مورد نیاز بدن و اسید فولیک را آغاز کنند. آزمایش‌های لازم را هم انجام بدهند. متاسفانه بسیاری از خانم‌هایی که می‌خواهند باردار می‌شوند کمبود کلسیم و ویتامین D را جدی نمی‌گیرند تا بعد از جبران این کمبودها باردار شوند، در صورتی که بعد از بارداری دیگر نمی‌توان برخی مکمل‌ها مثل آهن را تجویز کرد.
خانم‌‌ها باید با وزن مناسب وارد بارداری شوند
اختلال در تخمک‌گذاری مهم‌ترین عامل در باروری زنان محسوب می‌شود و حتی اگر خانم‌های چاق دچار اختلال در عادت ماهانه و تخمک‌گذاری هم نشوند، احتمال باروری در آنها نسبت به افرادی که وزن طبیعی دارند، کمتر خواهد بود. اضافه وزن و چاقی در خانم‌ها روی ترشح هورمون‌ها تاثیر منفی می‌گذارد و با تولید لپتین و افزایش سطح استروژن در خون باعث اختلال در تخمک‌گذاری می‌شود.
البته ممکن است چاقی عامل نازایی نباشد و علت‌های دیگری در بروز ناباروری نقش داشته باشند، حتی نتایج مطالعات جدید نشان می‌دهد اگر زن‌وشوهری به دلیل مشکل در باروری به آی‌وی‌اف نیاز داشته باشند، احتمال موفقیت این روش در زنان چاق کمتر از زنانی خواهد بود که وزن طبیعی دارند.
خانم‌‌ها باید با وزن مناسب وارد بارداری شوند. اگر اضافه وزن دارند یا دچار کمبود وزن هستند باید خود را به وزن طبیعی برسانند. چنانچه خانمی‌ دچار اضافه وزن است، توصیه می‌شود 3 ماه قبل از تصمیم به بارداری برای کاهش وزن اقدام کند. گرفتن رژیم‌های سرخود توصیه نمی‌شود و بهتر است خانم با مراجعه به متخصص تغذیه تحت‌نظر ایشان رژیمی متعادل شامل هر 5 گروه اصلی موادغذایی را دریافت کند. انجام برخی آزمایش‌ها قبل از باردارشدن بنا به توصیه پزشک نیز لازم است. ممکن است خانمی‌ مبتلا به کم‌خونی یا برخی عفونت‌ها یا مشکلات هورمونی باشد. به عنوان مثال کم‌کاری تیروئید به دلیل فقر ید در جامعه ما شایع است. درمان نکردن اختلالات غده تیروئید ممکن است باعث بروز مشکلاتی در دوران بارداری از جمله بزرگ شدن گواتر ‌شود که بروز چنین علائمی روی جنین، به‌ویژه رشد مغزی او اثر منفی خواهد گذاشت.
توجه به اضافه وزن دوران بارداری نیز اهمیت دارد. در دوران بارداری، در طول 40 هفته، افزایش وزن اجتناب‌ناپذیر است. 50 درصد اضافه وزن بارداری، مربوط به افزایش حجم ارگان‌ها و ذخایر چربی است. از این ذخایر برای تامین نیاز رشدی جنین و بعد از آن شیردهی نوزاد استفاده می‌شود. معمولا به خانم‌های باردار توصیه می‌شود برای هفته اول تا چهلم بارداری‌ جدولی تهیه کنند و براساس آن به اضافه‌وزنشان در دوران بارداری توجه داشته باشند. اصولا تا هفته سیزدهم بارداری؛ یعنی 3 ماه اول که دوران ارگانوژنز است، ارگان‌ها در دوره زمانی مشخصی تکامل پیدا می‌کنند. این دوران با آغاز ویار و تغییرات هورمونی همراه است و معمولا خانم‌ها میلی به خوردن غذا ندارند و درنهایت وزن اضافه نمی‌کنند اما اگر خانم بارداری قصد دارد در این دوران کنترل دقیق‌تری درمورد وزنش داشته باشد، بهتر است با توجه به میزان قد و وزنش (ناشتا هنگام صبح بعد از تخلیه روده)، از تقسیم وزن به مجذوز قد، شاخص توده بدنی‌اش را به دست بیاورد.
در خانم‌های باردار بالای 18 سال، اگر عدد به‌دست‌آمده مساوی یا بزرگ‌تر از عدد 5/18 است، اضافه وزن آنها باید در دوران بارداری حداقل و حداکثر بین 18-5/12 کیلوگرم باشد. حال اگر شاخص توده بدنی بین 26-5/19 کیلوگرم است، مجموع وزن در کل دوران بارداری، باید حداقل 5/11 کیلوگرم و حداکثر 13 کیلوگرم اضافه شود. اگر شاخص توده بدنی مساوی یا بیشتر از عدد 29-26 است، نباید بیش از 7 تا 5/11 کیلوگرم به وزن اضافه شود. اگر خانم بارداری خیلی چاق است و شاخص توده بدنی وی بالاتر از 29 است، در طول بارداری اضافه وزن بیش از 6 کیلوگرم او جایز نیست زیرا می‌‌تواند برای جنین و مادر خطرناک باشد. به عبارتی، اضافه وزن نه‌تنها قبل از بارداری، بلکه در طول آن نیز می‌تواند مشکل‌ساز باشد و بر روند طبیعی بارداری تاثیر منفی بگذارد.
دکتر مریم کاشانیان
عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران




مطالب مرتبط

دیدگاه کاربران

ارسال ديدگاه
نام :    ایمیل : 

عکس خوانده نمی شود کد امنیتی :      

کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه فرهنگی ابن‌سینای بزرگ می باشد. طراحی و اجرا توسط: هنر رسانه




ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام