0
0
        

سوژه میزگرد پوست این هفته خانم 43 ساله ایرانی ساکن کاناداست. شغل این خانم خلبانی است و ساعت‌های زیادی پرواز انجام می‌دهد و به گفته خودش، در معرض تابش زیاد نورآفتاب و اشعه ماورای‌بنفش قرار دارد. وی درباره علائم بیماری‌اش گفت: «به محض اینکه در معرض تابش نور خورشید قرار می‌گرفتم، پوست صورتم به‌خصوص در ناحیه بینی و‌گونه‌ها به شکل پروانه‌ای قرمز می‌شد. این علائم هنگام عصبانیت نیز در صورتم دیده می‌شد و این حالت واقعا آزارم می‌داد. از این رو، به یکی از پزشکان متخصص پوست متبحر ایرانی مراجعه کردم. پزشک برایم درخواست آزمایش دمودکس داد و نتیجه آزمایش مثبت شد و پزشک اطمینان پیدا کرد به بیماری روزاسه مبتلا شده‌ام و درمان‌ها را شروع کرد. علاوه بر پیروی از دستورات درمانی من هر دو ساعت یکبار کرم ضدآفتابم را تجدید می‌کنم. خوشبختانه پس از 4 ماه درمان بی‌وقفه، بیماری‌ام کنترل شد. امیدوارم سایر مبتلایان به این بیماری هم با حوصله فراوان درمانشان را دنبال کنند تا نتیجه بگیرند.»
مریم سادات کاظمی
روزاسه مهم‌ترین بیماری‌ای است که انگل‌های دمودکس ایجاد می‌کنند
:آقای دکتر! لطفا ابتدا در مورد انگل‌های دمودکس توضیح دهید.
دمودکس‌ها گروهی از انگل‌های عنکبوتی هستند که بیش از 100‌گونه مختلف دارند و دو نوع آنها در انسان به عنوان انگل بیماری‌زا گزارش شده است. «دمودکس فولیکولاروم» در فولیکول‌های مو و «دمودکس برویس» در غدد چربی (سباسه) زندگی می‌کنند. این انگل‌ها از چربی‌های پوست تغذیه می‌کنند و سبب آسیب به پوست و مو می‌شوند. از طرف دیگر، این انگل‌ها تمام مواد دفعی خود را در طول عمرشان در بدنشان نگه می‌دارند و و زمانی که می‌میرند و متلاشی می‌شوند، همه این مواد دفعی را به اضافه باکتری‌های داخل بدنشان همراه برخی باکتری‌ها از جمله «پروپیونی باکتریوم آکنس» که باعث ایجاد آکنه یا جوش می‌شوند، روی سطح پوست آزاد می‌کنند و سبب تشدید التهابات و مشکلات پوستی می‌شوند.
:این انگل‌ها از کجا می‌آیند و آیا از فردی به فرد دیگر قابل‌انتقال هستند؟
بله، انگل دمودکس می‌تواند از طریق تماس پوستی یا ابزار آلوده به آن از فردی به فرد دیگر منتقل شود. درواقع زمانی که شخصی میزبان مناسبی برای این انگل‌ها باشد می‌تواند زمینه مناسبی برای رشد آنها فراهم کند. افرادی که پوست چربی دارند یا کسانی که سیستم ایمنی‌شان ضعیف شده می‌توانند میزبان مناسبی برای این انگل‌ها باشند.
:انگل‌های دمودکس چه بیماری‌هایی ایجاد می‌کنند و چه علائمی دارند؟
مطالعات مختلف نشان داده این انگل‌ها می‌توانند در ایجاد و تشدید بیماری‌های مختلفی از جمله روزاسه (التهاب و قرمزی در صورت)، آکنه‌های مقاوم به درمان، بلفاریت (التهاب لبه پلک)، درماتیت سبوره (پوسته‌های چرب در سر و صورت)، خارش پوست سر و صورت و نازکی و ریزش مو نقش داشته باشند به علاوه، این انگل‌ها پوست را ضعیف کرده و می‌توانند آن را برای ایجاد بیماری‌های دیگر از جمله بیماری‌های میکروبی و قارچی و ایجاد پیری زودرس مستعد کنند.
:مهم‌ترین بیماری‌ای که ایجاد می‌کنند، چیست و چه علائمی دارد؟
مهم‌ترین بیماری‌ای که این انگل‌ها در ایجاد آن نقش دارند بیماری «روزاسه» است، به طوری که در این بیماری معمولا شاهد تراکم بالای انگل دمودکس هستیم و بیمار در صورت و به‌خصوص روی ‌گونه‌هایش احساس التهاب، قرمزی و گرگرفتگی دارد. رگ‌های روی ‌گونه مشخص شده و در اصلاح «تلانژکتازی» ایجاد می‌شود. با فعالیت‌های جسمی، احساس گرگرفتگی تشدید می‌شود و چهره فرد قرمز و برافروخته خواهد‌شد. در بعضی از انواع روزاسه که بیشتر در آقایان شاهد آن هستیم، حتی فرم بینی تغییر می‌کند که در اصطلاح به آن «رینوفیما» گفته می‌شود.
:راه‌های تشخیص این بیماری چیست؟
یکی از مهم‌ترین راه‌های تشخیص این بیماری انجام تست انگل دمودکس است. این تست می‌تواند به روش غیرتهاجمی با نمونه‌گیری از چربی پوست (سبوم) شخص انجام شود. تراکم بالای انگل‌های دمودکس می‌تواند تاییدی بر این بیماری باشد.
:بیماری‌های ناشی از انگل دمودکس چطور درمان می‌شوند؟
درمان انگل دمودکس با روش‌های مختلفی قابل‌انجام است. یکی از این روش‌ها تجویز آنتی‌بیوتیک است اما یکی از مشکلاتی که در استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های شیمیایی وجود دارد، ایجاد مقاومت آنتی‌بیوتیکی در این انگل‌هاست که روند درمان را طولانی و دشوار می‌کند. خوشبختانه امروزه استفاده از داروها و درمان‌هایی که اساس گیاهی دارند، می‌توانند تاثیر پایدارتری در حذف انگل‌ها و بهبود و درمان این بیماری‌ها داشته باشند.
:اگر درمان انجام نشود و انگل‌ها حذف نشوند چه عوارضی خواهند داشت؟
اگر این بیماری درمان نشود، با افزایش تراکم انگل‌ها در پوست و مو، روزبه‌روز پوست و مو ضعیف‌تر می‌شوند و این مساله می‌تواند فرد را دچار عارضه‌های ثانوی کند.
:آیا به جز مصرف دارو، انجام کار دیگری توسط بیمار الزامی است؟
علاوه بر مصرف دارو‌ها شخص باید برخی عادات روزانه خود را نیز اصلاح کند. نوع رژیم غذایی هم در درمان این بیماری مهم است و بیمار باید سعی کند بیشتر غذاهای ارگانیک، میوه‌ها و سبزی‌ها، گوشت سفید و غذاهای دریایی استفاده کند، استراحت مناسبی داشته باشد و به نظافت شخصی خود اهمیت بدهد. ورزش کردن و کاهش استرس هم سهم مهمی در سلامت بدن دارد. همه اینها می‌توانند علاوه بر اینکه باعث کاهش تراکم انگل‌های دمودکس می‌شوند در بهبود و سلامت کلی بدن از جمله پوست و مو تاثیرگذار باشند.
لازم به ذکر است به تازگی در راستای آگاهی‌بخشی در مورد انگل‌های دمودکس، مرکزی تشکیل شده که اطلاعات مورد نیاز در زمینه انگل‌ها و مشکلاتشان را به طور کامل در اختیار بیماران قرار می‌دهد و متقاضیان را برای انجام تست آزمایشگاهی به پزشکان متخصص راهنمایی می‌کند.
دکتر بهروز باریک‌بین
افراد دارای پوست روشن، بیشتر مستعد ابتلا به روزاسه هستند
«روزاسه» بیماری پوستی مزمنی است که غالبا در سنین میانسالی و به‌ویژه در خانم‌ها بروز می‌کند. افراد دارای پوست روشن، بیشتر مستعد ابتلا به روزاسه هستند که عمدتا با شکایت از علائمی مانند التهاب، برافروختگی، قرمزی پایدار و تورم صورت و گاهی تظاهرات جوش‌مانند و در موارد پیشرفته با نشانه‌های دیگری به پزشک مراجعه می‌کنند.
علل ابتلا به روزاسه
عوامل زمینه‌ای متعددی از ژنتیک گرفته تا عوامل محرک درونی و بیرونی در ابتلا به روزاسه نقش دارد. مطالعات نشان می‌دهد حدود 20درصد مبتلایان به این بیماری، سابقه علائم مشابه را در یکی از نزدیکان خود ذکر می‌کنند.
علاوه بر ژنتیک و عوامل محیطی، نوعی اختلال تنظیمی عصبی- عروقی را نیز باید به عنوان یکی از علل اصلی برشمرد. همچنین اختلال دیگری در پاسخ‌های ایمنی ذاتی بدن نیز در بروز این بیماری نقش دارد. در واقع سیستم عروقی این افراد در برابر عوامل محرک بیرونی مانند نور و حرارت واکنش زیادی نشان می‌دهد که توجیه‌کننده قرمزی، تورم و سایر علائم خواهد بود.
اشعه فرابفش خورشید در ایجاد این بیماری تاثیر بسیار جدی دارد. از این رو، افراد با پوست روشن و سابقه مواجهه زیاد با نور آفتاب و آسیب‌دیدگی پوستی، بیشتر مستعد ابتلا به روزاسه هستند.
براساس مطالعات انجام‌گرفته، سد دفاعی پوست این افراد نیز دچار اختلال است که خشکی و از دست رفتن آب پوست را در پی دارد. به همین دلیل یکی از توصیه‌های مهم به بیماران مبتلا به روزاسه استفاده از کرم‌های مرطوب‌کننده، چرب‌کننده و البته کرم ضدآفتاب مناسب است.
بررسی‌های دیگر در این زمینه حاکی از آن است که میزان انگلی به نام «مایت دمودکس» که به طور طبیعی روی پوست همه افراد زندگی می‌کند، در مبتلایان به روزاسه بیشتر و در بروز التهاب پوستشان دخیل است.
علائم بالینی
برحسب طیف مختلف علائم بالینی که در افراد ظاهر می‌شود، 4 گروه اصلی برای بیماری لحاظ می‌‌شود:
روزاسه التهابی یا اِریتماتوتلانژکتاتیک: در این حالت پوست دچار قرمزی و تورم نواحی در معرض نور آفتاب، به‌خصوص ‌گونه‌ها می‌شود. این قرمزی به‌تدریج پایدار و فراگیر شده و مویرگ‌های ریز روی پوست نمایان می‌شود. این افراد بسیار مستعد گرگرفتگی هستند.
روزاسه پاپولو پوسچولار: ظاهر شدن مجموعه‌ای از ضایعات جوش‌مانند به شکل برجستگی‌های قرمزرنگ یا دانه‌های چرکی به‌ویژه در نواحی مرکزی صورت خصوصیات ابتلا به این نوع روزاسه است.
روزاسه فیماتوز: در این نوع بیماری که در آقایان شایع‌تر است، روزنه‌های پوستی به‌تدریج برجسته و بارز شده و پوست ناحیه‌ای از صورت، به‌خصوص انتهای بینی ضخیم و منجر به تغییر شکل و ظاهر بزرگ و ناخوشایند بینی می‌‌شود. این حالت ممکن است در نواحی دیگر صورت مانند گوش‌ها نیز ظاهر شود.
روزاسه چشمی یا اُکولار: این افراد دچار علائمی مانند قرمزی چشم‌ها، اشک‌ریزش یا برعکس خشکی چشم‌ها، احساس جسم خارجی در چشم، دشواری در استفاده لنزهای تماسی، التهاب و چرکی شدن غدد لبه پلک، گل‌مژه و ایجاد پوسته روی لبه پلک و محل رستنگاه مژه‌ها می‌شوند.
با توجه به وضعیت و وخامت بیماری، فرد ممکن است چند علامت داشته باشد.
مهم‌ترین توصیه‌های کنترل بیماری
از هرگونه عوامل محرک مانند نورآفتاب پرهیز و حتما کرم ضدآفتاب مناسب استفاده شود. در موارد بسیاری، ضدآفتاب‌های فیزیکی مانند اکسید دوزنگ یا زینک‌اکساید نیز مفید خواهند بود. ضدآفتاب باید از انواع سبک انتخاب شود زیرا انواع ضدتعریق و ضدآب یا حاوی مواد آرایشی مناسب نیستند.
استفاده از مواد آرایشی باید به حداقل برسد زیرا علاوه بر عوارض این ترکیبات بر پوست، پاک کردن و شستشوی پوست نیز آسیب‌رسان خواهد بود.
حضور در محیط‌های گرم، حمام بخارگرفته، سونا و جکوزی توصیه نمی‌شود.
بهتر است از مصرف غذاها و نوشیدنی‌های گرم و داغ اجتناب شود.
ادویه‌های تند می‌تواند تشدیدکننده التهاب و قرمزی باشد، پس مصرف آنها باید به حداقل ممکن برسد.
هرگز پوست را نباید با آب داغ و شوینده‌های قوی شست. در این مورد شوینده‌های غیرصابونی که پزشک متخصص تجویز می‌کند، برتری دارند.
شستشوی پوست باید ملایم و بدون شدت و کشیدگی پوست باشد.
استفاده از مرطوب‌کننده مناسب به بهبود وضعیت پوست کمک می‌کند.
استفاده از مواد شیمیایی حاوی الکل و مواد محرک، اسکراپ، پیلینگ و کارهایی از این قبیل که پوست را تحریک می‌کنند، باید کنار گذاشته شود.
حتما پیش از هرنوع اقدام فیزیکی یا درمانی باید در مورد سابقه بیماری با پزشک مشورت کرد.
روند درمان روزاسه طولانی است
گام اول در درمان این است که به فرد اطمینان داده شود روزاسه بیماری خوش‌خیمی است اما روند درمان این بیماری، مزمن است و به صبر و حوصله نیاز دارد. ضمن اینکه پشتکار در مصرف داروها و رعایت توصیه‌های پزشک می‌تواند نتایج خوبی برای فرد داشته باشد.
البته کنار توصـــیه‌های ذکـــــرشده، پزشک برحسب وضعیت بیمار و شرایط وی داروهایی مانند کرم‌های موضعی آزلائیک‌اسید و... تجویز می‌کند. آنتی‌بیوتیک‌هایی با تاثیر ضدالتهابی مانند تتراسایکین و... نیز می‌تواند به روند درمان کمک کند.
در مواردی که پوست ضخیم می‌شود، ممکن است نیاز به اقدامات جراحی یا لیزرهای پوستی باشد.
استفاده از شوینده‌های ملایم مثل شامپو بچه یا کرم‌های مناسب نیز برای روزاسه چشمی می‌تواند مفید باشد.
از آنجا که ژن‌ها در بروز روزاسه نقش دارند نمی‌توان راهکار پیشگیرانه قطعی ارائه داد اما استفاده از کرم ضدآفتاب از دوران کودکی و پرهیز از عوامل محرک می‌تواند سبب خفتگی یا فعالیت محدود ژن شود و بروز بیماری را به تعویق بیندازد. این مساله به‌ویژه در مورد افرادی که زمینه خانوادگی و پوست روشن دارند اهمیت بیشتری خواهد داشت.
دکتر محمدرضا قاسمی/ عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران
غلظت خون از علل مهم ایجاد روزاسه است
از منظر طب سنتی علت بروز روزاسه «سُده» یا انسداد است که منجر به تجمع مواد زائد می‌شود. علت انسداد را می‌توان غلظت خون و ایجاد رسوب در عروق خونی ناحیه‌ای از بدن دانست. همان‌طور که می‌دانید مرکز صورت و بینی بیشترین تجمع چربی را دارد و پوست خیلی چرب می‌شود.
این چربی‌ها به‌تدریج منافذ پوستی را می‌بندند. در نتیجه عوامل باکتریایی که از منافذ وارد پوست شده‌اند، به دلیل بسته شدن منافذ در پوست باقی می‌مانند و سبب عفونت این بخش می‌شوند. این مساله کنار دو عامل دیگر انسداد عروق و رسوبات محیط باعث ایجاد سوءمزاج دموی می‌شود. در طب سنتی بیماری سودای دموی؛ بیماری گرم و تر شناخته می‌شود.
برای رفع غلظت خون می‌توان از داروهایی با این تاثیر و همچنین تمهیداتی مثل زالودرمانی و حجامت استفاده کرد.
زالودرمانی و حجامت بهترین تاثیر را دارند زیرا باعث رفع انسداد و تخلیه عفونت می‌شوند که درنهایت بهبود جریان خون در ناحیه را در پی دارند. در زالودرمانی از زالوهای کوچک در نوک بینی، بالای بینی، کنار پره‌های بینی و حتی روی خود ضایعه استفاده می‌شود. تاثیر زالودرمانی آنقدر سریع و قاطع است که نیازی به سایر اقدامات مثل رفع چربی پوست، توصیه‌های پاک‌سازی پوست و... نخواهد بود و با 3-2 جلسه بهبود می‌یابد.
اگر افرادی نتوانند این اقدام را انجام دهند، دیگر شیوه‌های پاک‌سازی کبد و کیسه صفرا با انجام حجامت پشت و زیر چانه یا فصد بازیلیک و سفالیک به تناوب به آنها توصیه می‌شود.
در فاصله دو فصد یا حجامت، مصرف غذاهایی مانند آش‌های بدون گوشت و پروتئین با مقدار سبزی زیاد همراه با چاشنی‌هایی مثل آبغوره، تمبرهندی و سرکه آلو مفید است زیرا باعث تخلیه صفرا می‌شوند. تخلیه صفراوی نیز کبد را از انباشتگی مواد زائد خلاص می‌کند و روند تصفیه جریان خون به خوبی انجام می‌گیرد. با اینکه این اقدامات پاک‌سازی، زمینه بیماری را از بین می‌برد نمی‌تواند آن را به طور کامل بهبود ببخشد. از همین رو، زالودرمانی بهترین خواهد بود.
قی کردن و استفراغ نیز برای بیماران توصیه می‌شود که باعث فشردگی کبد و طحال و رفع مواد زائد جا گرفته در خلل و فرج این اندام‌ها و بهبود وضعیت بیمار می‌شود.
غذاهای چرب و سرخ‌شده با روغن نباتی، غذاهای بسیار شیرین و چرب، قهوه، چای داغ و شکلات نیز می‌توانند در بروز و تشدید بیماری نقش داشته باشند.
مشاور و پژوهشگر طب سنتی و گیاهی
مبتلایان به «روزاسه» روغن‌های امگا6 مصرف نکنند
از آنجا که «روزاسه» یک بیماری پوستی است نمی‌توان ارتباط تنگاتنگی با تغذیه برای آن قائل شد. در واقع مانند بیماری‌های متابولیکی مثل دیابت نیست که تغذیه رکن اصلی تشدید بیماری یا درمان است. باید توجه داشت روزاسه یک بیماری التهابی شناخته می‌شود و از همین‌رو، مواد غذایی که التهاب را تشدید می‌کند در وخامت بیماری تاثیرگذار خواهد بود بنابراین مصرف روغن‌های امگا6 مانند روغن آفتابگردان، روغن‌های جامد و اشباع به دلیل تشدید التهابات در افراد دچار روزاسه باید به حداقل برسد.
از طرفی، مواد ضدالتهابی مثل اسیدهای چرب امگا3 که در روغن ماهی وجود دارد و همـــــــچـــنین ویتامین‌های آنتی‌اکسیدان مانند ویتامین A و E و عناصری مانند سلنیوم می‌تواند التهاب را کاهش دهد و وضعیت فرد را بهبود ببخشد. باید برنامه غذایی خاصی برای فرد مبتلا به روزاسه تجویز کرد. این افراد علاوه بر پرهیز از مواد تشدیدکننده التهابات و گنجاندن بیشتر منابع امگا3 باید از مصرف غذاهای سنگین، چرب و حجیم نیز خودداری کنند.
دکتر پیام فرحبخش
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران




مطالب مرتبط

دیدگاه کاربران

ارسال ديدگاه
نام :    ایمیل : 

عکس خوانده نمی شود کد امنیتی :      

کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه فرهنگی ابن‌سینای بزرگ می باشد. طراحی و اجرا توسط: هنر رسانه




ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام