0
0
        

انواع محصولات ارگانیک به دلیل ویژگی‌های خاصشان،‌ جزو پرطرفدارترین محصولات بین مردم سراسر دنیا هستند. براساس آخرین آمارهای منتشرشده، در حال حاضر بیش از 2 میلیون محصول ارگانیک در سطح جهان تولید و عرضه می‌شوند. آمارهای رسمی نشان می‌دهند کشورهای هند، اتیوپی و مکزیک، جزو پرچمداران تولید محصولات ارگانیک استاندارد در جهان هستند و بیشترین نیاز به فراورده‌های ارگانیک در کشورهای اروپایی توسط هند تامین می‌شود. جالب است بدانید وسیع‌ترین زمین‌های کشاورزی برای تولید محصولات ارگانیک هم در کشورهای لیختن‌اشتاین، استرالیا و سوئد واقع شده‌اند. این در حالی است که قوی‌ترین فروشگاه‌های عرضه محصولات ارگانیک را می‌توان در آمریکای شمالی و برخی کشورهای اروپایی مانند دانمارک و هلند پیدا کرد. بد نیست این را هم بدانید که رشد فروشگاه‌های عرضه محصولات ارگانیک در کشور دانمارک کنار فرهنگ‌سازی برای مصرف این محصولات تا حدی بوده که در سال 2017 میلادی، حدود 4/51 درصد از دانمارکی‌ها اقدام به تامین محصولات مورد نیاز خود از طریق فروشگاه‌های ارگانیک کرده‌اند. به عبارت ساده‌تر، دانمارکی‌ها بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان محصولات ارگانیک در سطح جهان هستند. حالا که بحث از وسعت سالانه تولید و مصرف محصولات ارگانیک در سطح جهان شد،‌ شاید این سوال برای خیلی از ما پیش بیاید که آیا ما هم در ایران محصول کشاورزی یا دامی ارگانیک داریم؟ آیا نمایشگاه‌های محصولات ارگانیکی که در ایران برگزار می‌شوند، واقعا محصولاتی ارگانیک و مطابق با استانداردهای جهانی ارائه می‌دهند؟ آیا شرایط تولید محصولات ارگانیک‌ در ایران فراهم است؟ در ادامه این مطلب،‌ گفت‌وگویی با دکتر رضا صالحی محمدی، متخصص کشاورزی، علوم باغبانی، فیزیولوژی و اصلاح سبزی انجام داده‌ایم تا به این پرسش‌ها پاسخ داده شود.
زهرا سادات صفوی
:از نظر شما، مهم‌ترین ویژگی یک محصول ارگانیک در حوزه کشاورزی چیست؟
یک محصول کشاورزی ارگانیک، محصولی است که در فرایند کاشت، داشت و برداشت آن به‌هیچ عنوان از هیچ گونه کود شیمیایی، سم یا آفت‌کش استفاده نشده باشد. علاوه بر این، یک محصول کشاورزی کاملا ارگانیک که مطابق با استانداردهای جهانی باشد باید در مزرعه‌ای رشد کند که تا شعاع 30 کیلومتری آن مزرعه، هیچ مزرعه دیگری از سم یا کود استفاده نکند. گاهی در قوانین محصولات ارگانیک می‌بینیم که حتی زمین کشاورزی یک محصول تماما ارگانیک باید حداقل حدود 10 سال از هر گونه سم و کودی دور مانده باشد. ضمن اینکه علاوه بر نهاده‌ها و شرایط زمین کشاورزی، آب مورد استفاده در تولید محصولات کشاورزی ارگانیک هم باید از سرچشمه خود کاملا پاک و بدون هر گونه ترکیبات شیمیایی احتمالی باشد. با این‌حساب، می‌بینید که تولید محصولات ارگانیک، کار چندان ساده‌ای نیست.
:اگر قرار باشد از کود یا سمی برای تولید محصولات ارگانیک استفاده نشود، پس نیازهای تغذیه‌ای گیاه برای رشد بهتر چگونه تامین می‌شود؟
معمولا برای تولید محصولات ارگانیک از کودها یا ترکیباتی که پایه آنها آلی است، به‌جای کودهای شیمیایی استفاده می‌کنند. این ترکیبات آلی شامل موادی طبیعی مانند پودر استخوان، پودر ماهی، خون خشک‌شده، کود مرغی یا کود دامی می‌شوند. در مورد سم یا آفت‌کش نیز بهتر است بدانید معمولا روش‌های طبیعی برای دفع آفات به‌کار برده می‌شوند. این روش‌های طبیعی حتی می‌توانند شامل مواردی مانند استفاده از زنبور برای دفع آفات باشند.
:با این حساب، آیا می‌توان بالا بودن قیمت محصولات ارگانیک را با توجه به شرایط سخت تولید آنها توجیه کرد؟
کاملا درست است. شرایط تولید محصولات کشاورزی ارگانیک بسیار سخت و پیچیده است و اگر از فراهم‌سازی شرایط سخت محیطی بگذریم، باید به قیمت‌های بالای نهاده‌های آلی هم توجه داشته باشیم. همین موارد می‌توانند قیمت محصولات ارگانیک را 3 تا 4 برابر بیشتر از سایر محصولات کنند.
:آن‌طور که گفته می‌شود، محصولات ارگانیک کیفیت ظاهری چندان مطلوبی ندارند. با توجه به این نکته، آیا مصرف‌کننده به‌سادگی مجاب به پرداخت هزینه چندبرابری برای چنین محصولاتی خواهد شد؟
در بسیاری از کشورهای اروپایی و آمریکایی، به‌منظور شناساندن محصولات ارگانیک به مردم، ابتدا فرهنگ‌سازی گسترده‌ای شد و به مردم آموزش دادند که هزینه کردن بیشتر برای یک محصول کشاورزی ارگانیک و کاملا سالم می‌تواند در بلندمدت احتمال ابتلا به چه بیماری‌هایی را در آنها کاهش دهد و در نتیجه این هزینه بیهوده نخواهد بود. بعد از فرهنگ‌سازی بود که مسوولان این کشورها به بررسی پذیرش مردمی پرداختند تا متوجه شوند در صورت تولید این محصولات پرهزینه، آیا قادر به عرضه آنها خواهند بود یا نه؟ محصولات کشاورزی ارگانیک از نظر ظاهری یکدست، درشت و کاملا بی‌عیب‌ونقص نیستند و حتی شاید بخش‌هایی از آنها زدگی یا کرم‌خوردگی داشته باشد اما به‌دلیل فرهنگ‌سازی گسترده‌ای که در برخی از کشورها برای فواید مصرف این محصولات انجام گرفت، مردم به‌راحتی پرداخت هزینه‌های 3 تا 4 برابری برای خرید یک محصول کاملا سالم را قبول کردند.
:آیا ما در ایران، محصول کشاورزی ارگانیک داریم؟
به چند دلیل، نه، اول اینکه فراهم‌سازی شرایط محیطی مانند خاک بدون آلودگی شیمیایی (ناشی از استفاده از کود و سموم شیمیایی)، آب کاملا عاری از آلودگی‌های شیمیایی یا حتی مزرعه‌هایی که بتوان تا شعاع چند10کیلومتری آن را کنترل کرد، تقریبا در ایران عملی نیست. از طرف دیگر، نهاده‌های کشاورزی مانند پودر استخوان، پودر ماهی یا سایر مواردی که به آنها اشاره کردیم، چندان ارزان یا در دسترس نیستند که بتوان در حد وسیع از آنها استفاده کرد. به همین دلیل هم اگر مزرعه یا کشاورزی بتواند از صفر تا صد محصول خود را بدون هیچ گونه دخالت شیمیایی پرورش دهد باید بتواند این محصول را 3 تا 4 برابر بالاتر از قیمت سایر محصولات موجود در بازار به فروش برساند تا ضرر نکند. این درحالی است که هم فرهنگ‌سازی کافی در ایران برای خرید محصولاتی که کیفیت ظاهری چندان مطلوبی ندارند، انجام نشده و هم شرایط اقتصادی مردم به گونه‌ای نیست که به‌راحتی بتوانند پرداخت 3 تا 4 برابری قیمت را بپذیرند. از این‌رو، با توجه به تمام دلایل ذکرشده، به نظر نمی‌رسد ما هیچ محصول کشاورزی کاملا استاندارد و مطابق با معیارهای جهانی ارگانیکی در ایران داشته باشیم.
:با توجه به نکاتی که به آنها اشاره کردید، پس چرا ما گاهی در کشور شاهد عرضه محصولات کشاورزی ارگانیک یا حتی برگزاری نمایشگاه‌های مربوط به محصولات ارگانیک هستیم؟
واژه ارگانیک در برخی از مناطق ایران یا توسط برخی از تولیدکنندگان مورد سوء‌استفاده قرار گرفته و به‌دلیل کمبود آگاهی مصرف‌کننده از اصول ارگانیک بودن محصول، این سوء‌استفاده‌ها هر روز هم بیشتر می‌شود. برخی کشاورزان ما کمتر از سایرین از کود، سم یا آفت‌کش استفاده می‌کنند. این درحالی است که براساس قوانین تولید محصولات ارگانیک در جهان نه‌تنها استفاده از کود و سم باید به صفر برسد، بلکه شرایط محیطی، خاکی و آبیاری مزارع هم باید کاملا ارگانیک باشد. متاسفانه، برخی ارگان‌ها در ایران مجوزهایی به مزارعی که سم یا کود کمتر استفاده می‌کنند، برای عرضه محصول ارگانیک می‌دهند، در صورتی که این محصولات فقط «نسبتا سالم» هستند و نه «ارگانیک». اگر در ایران هم مانند بسیاری از کشورهای اروپایی، آمریکایی یا حتی تعدادی از کشورهای آسیایی مانند هند، سیستم نظارتی دقیقی وجود داشته باشد و آگاهی مردم در مورد محصولات ارگانیک بالا برود، شاید بتوان به‌تدریج تولید این محصولات را با وجود هزینه‌های بالای آن آغاز کرد و مطمئن شد دیگر کسی از واژه ارگانیک سوء‌استفاده نمی‌کند.
:این روزها در سطح کلانشهرها یا حتی شهرهای کوچکی که مزارع فراوانی دارند، شاهد مغازه‌های عرضه محصولات کشاورزی ارگانیک هستیم. نظر شما در مورد آنها چیست؟
متاسفانه همان‌طور که گفته شد، از واژه ارگانیک به‌دلیل کمبود آگاهی مردم و نقص سیستم‌های نظارتی، سوء‌استفاده‌های فراوانی در ایران شده است. از این‌رو، شاید برخی از مغازه‌ها را ببینید که با دکورهای چوبی، جعبه‌های سبز یا حتی سبدهای حصیری، ادعای فروش محصولات ارگانیک را دارند. گاهی زمانی که وارد این مغازه‌ها می‌شویم، با میوه‌های درشت و بسیار زیبا از نظر ظاهری مواجه هستیم که همین مساله به‌تنهایی می‌تواند گواهی بر ارگانیک نبودن محصولات آنها باشد. ضمن اینکه براساس دلایلی که پیش‌تر به آنها اشاره کردیم، در حال حاضر تنها امکان تولید محصولات نسبتا سالم کشاورزی در ایران فراهم است و ما محصولی کاملا ارگانیک و مطابق با استانداردهای ارگانیک جهانی در ایران نداریم.
در ایران فراورده حیوانی ارگانیک نداریم!
تمامی محصولات غذایی ارگانیک،‌ از انواع میوه و سبزی گرفته تا گوشت و لبنیات، تعریف خاصی دارند و فرایند تولید آنها به‌گونه‌ای است که هیچ‌گونه ترکیب شیمیایی در طول روند تولید آنها، مورد استفاده قرار نگرفته باشد. بر این اساس اگر قرار باشد گوشت دام و طیور، شیر، لبنیات یا تخم‌مرغ، با عنوان «ارگانیک» عرضه شوند،‌ نباید از هیچ دارو،‌ آنتی‌‌بیوتیک،‌ هورمون یا مکملی برای تغذیه، رشد و پرورش دام و طیور استفاده شود. البته بد نیست بدانید بر اساس قواعد و قوانین مربوط به محصولات حیوانی ارگانیک، استفاده از واکسن‌ها به دلیل طبیعی یا بیولوژیک بودن پایه‌ای آنها،‌ منافاتی با ارگانیک شدن نهایی محصول یا فراورده دامی نخواهد داشت و دامداران یا مرغداران فعال در عرصه تولید محصولات ارگانیک می‌توانند از واکسن‌ها برای پیشگیری از بیماری‌های مختلف در دام و طیور، کمک بگیرند.
بهتر است بدانید انواع محصولات ارگانیک حیوانی هم دارای دوره گذار هستند؛ یعنی این محصولات در ابتدای راه تولید، جزو محصولات عادی، بعد از مدتی جزو محصولات طبیعی و در نهایت گروه محصولات ارگانیک قرار می‌گیرند. متاسفانه بسیاری از افراد بدون توجه به این مراحل گذار، یک محصول طبیعی یا نسبتا سالم را معادل با محصول ارگانیک می‌گیرند که این مساله از نظر قوانین ارگانیک مورد قبول نیست.
باتوجه به نکاتی که گفته شد و قوانین سفت و سختی که برای یک محصول ارگانیک واقعی وجود دارد، به نظر می‌رسد در بخش دام و طیور یا فراورده‌های آنها، ‌محصول ارگانیکی در ایران نداریم. شاید بتوان دلیل این فقدان را شرایط سخت تولید یا سودآوری پایین آن به علت قیمت تمام‌شده بالای محصولات ارگانیک دانست. این دلایل باعث می‌شوند تولیدکننده‌ها، تمایل چندانی به تولید محصولاتی چند برابر گران‌تر که ممکن است اقبال چندانی در بازار فروش به دلیل شرایط اقتصادی مردم نداشته باشند، نشان ندهند. این در حالی است که تولید و مصرف انواع محصولات ارگانیک، نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت برای تولیدکننده و مصرف‌کننده در سطح جهان محسوب می‌شود و باید از طریق فرهنگ‌سازی مصرف محصولات ارگانیک در کشور نهادینه شود. ضمن اینکه شاید حمایت‌های دولتی در بخش آموزش و تولید محصولات ارگانیک بتواند مشوق خوبی برای کشاورزان، دامداران و مرغدارانی باشد که میل به تولید و عرضه چنین محصولاتی در بازار دارند.
با وجود مواردی که عنوان شد، مدتی است برخی فروشگاه‌های گوشت و فراورده‌های گوشتی در سطح کلانشهرهایی مانند تهران،‌ با ادعای عرضه محصول ارگانیک وارد بازار کار شدند اما بد نیست بدانید در حال حاضر، فراورده دامی یا طیوری خاصی در کشور وجود ندارد که توانسته باشد برچسب ارگانیک را از مراکز مجازی مانند سازمان نظام دامپزشکی یا انجمن ارگانیک دریافته کرده باشد. از این رو،‌ کار چنین فروشگاه‌هایی مدتی پس از بازگشایی به تعطیلی کشیده شد.
به علاوه، باتوجه به آگاهی پایین مردم نسبت به محصولات ارگانیک واقعی، برخی از مصرف‌کنندگان یا عرضه‌کنندگان مرغ‌های سبز هم این محصول را ارگانیک می‌دانند یا ارگانیک می‌نامند. این در حالی است که در فرایند تولید مرغ سبز، فقط از آنتی‌بیوتیک استفاده نمی‌شود. برای تولید مرغ سبز،‌ مدیریت پرورش مرغ از اهمیت بالایی برخوردار است، به‌گونه‌ای که تولیدکننده باید مرغ را در شرایطی نگهداری کند یا پرورش دهد که احتمال ابتلا به بیماری را در آن از بین ببرد. در این صورت، مرغ هم نیاز به تزریق آنتی‌بیوتیک پیدا نخواهد کرد. در کل، سازمان نظام دامپزشکی برای تایید مرغ سبز، طی 3 مرحله و به صورت تصادفی از مرغ‌ها نمونه‌گیری می‌کند. یک مرحله در روزهای ابتدایی تولد مرغ است،‌ یک مرحله در میانه‌های دوره پرورش و یک مرحله هم در انتهای روند تولید. اگر براساس نمونه‌گیری و آزمایش‌های 3 مرحله‌ای مشخص شود که هیچ‌گونه باقیمانده آنتی‌بیوتیکی یا باقیمانده نوعی داروی خاص ضدانگل در بدن مرغ‌ها نبوده،‌ مجوز عرضه مرغ به صورت مرغ سبز به آن مرکز پرورش مرغ داده می‌شود.
مرغ‌های سبز براساس قوانین خاص و کنترل‌های سازمان دامپزشکی در بسته‌بندی‌های کیسه‌ای سبزرنگ و تحت عنوان مرغ سبز یا مرغ بدون آنتی‌بیوتیک عرضه می‌شوند و این محصولات، به هیچ عنوان ارگانیک نیستند. عرضه مرغ سبز، تحت نظارت نهادهای نظارتی است و صرفا یک ادعا نیست. بنابراین، محصولات دام و طیوری که ادعای ارگانیک بودن دارند هم باید به تایید مراجع نظارتی رسیده باشند و نباید در حد ادعا خودشان را مطرح کنند.
دکتر آراسب دباغ‌مقدم
دامپزشک و نایب‌رئیس کمیسیون بهداشت
مواد غذایی سازمان نظام دامپزشکی




مطالب مرتبط

دیدگاه کاربران

ارسال ديدگاه
نام :    ایمیل : 

عکس خوانده نمی شود کد امنیتی :      

کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه فرهنگی ابن‌سینای بزرگ می باشد. طراحی و اجرا توسط: هنر رسانه




ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام